Elisabeth von Sydow – mistrzyni plakatu z Niemodlina

Ojcem Elisabeth był starosta powiatowy w Niemodlinie, Günther von Sydow. Jego urząd oraz mieszkanie znajdowały się na zamku hrabiów von Praschma w Niemodlinie, gdzie 23 kwietnia 1887 roku przyszła to tam na świat Elisabeth – jedna z córek tej rodziny.

Już od najmłodszych lat ilustrowała wszystko, co podsuwała jej wyobraźnia. Dzięki pasji i uporowi rodzice pozwolili jej pobierać naukę u Adolfa Meyera w Berlinie. Jej zamiłowanie do sztuki zaprowadziło ją w latach 1908–1914 do Paryża i Monachium. W tych ośrodkach koncentrowała się głównie na rzeźbie. Równocześnie kształciła się w szkole Paula Rennera i Emila Pretoriusa w zakresie introligatorstwa, typografii oraz projektowania plakatów.

Już w 1914 roku zdobyła nagrody w konkursie reklamowym na Dom Kobiet podczas wystawy Werkbundu w Kolonii. Jeden z jej projektów plakatu został wyróżniony przez firmę J.C. König & Ebhardt. Kolejną nagrodę otrzymała za zaprojektowanie znaczka reklamowego dla firmy Dr. Oetker, w którym wykorzystała logo „Hellkopf” autorstwa litografa Theodora Kinda. Jej plakat dla Domu Sztuk Stosowanych Hohenzollernów zdobył drugą nagrodę.

W tym samym roku Związek Kobiet Reńsko-Westfalskich zorganizował wystawę w Landesmuseum w Münster (obecnie LWL-Museum für Kunst und Kultur). Szczególne uznanie zdobył jej projekt plakatu do kawiarni. O młodej artystce pisano wówczas:

„Na koniec przedstawiamy Państwu młodą, energiczną i obiecującą artystkę, Elisabeth von Sydow, która pracowała w Monachium i była związana z Münsterem więzami rodzinnymi. Jej prace stanowiły cenne rozszerzenie wystawy, sięgając pogranicza sztuki pięknej i użytkowej. Najlepszym prezentowanym tu dziełem jest projekt plakatu, który niestety nigdy nie został zrealizowany. Dzięki wyraźnie nowoczesnej, monachijskiej stylistyce może on konkurować z najlepszymi plakatami tego środowiska. To plakat taki, jaki być powinien: uderzający i urzekający, osiągający swój cel za pomocą czysto artystycznych środków. Odważny i prosty w rysunku oraz kolorze, a przy tym przekonująco dowcipny w portretowaniu bywalców kawiarni.”

W 1915 roku wróciła do Berlina. Rok później jej projekt plakatu do „Latającego Merkurego” zdobył drugą nagrodę (500 marek) w konkursie AEG na lampę do Nitry. Projekt ten zaprezentowano również w lipcowym numerze czasopisma „Das Plakat. Zeitschrift des Vereins der Plakatfreunde e.V.”.

W 1917 roku ponownie brała udział w konkursach Werkbundu. Otrzymała pierwszą i drugą nagrodę za znaczki reklamowe dla firmy Dr. Oetker, a plakat dla Domu Rzemiosła Artystycznego Hohenzollernów zdobył drugą nagrodę. W tym samym roku pracowała tymczasowo w dziale reklamy wydawnictwa Ullstein, gdzie tworzyła rysunki – często przedstawiające wyrafinowane postacie kobiece – szczególnie cenione przez miejską publiczność.

W 1918 roku zaprojektowany przez nią kwadratowy znaczek reklamowy dla firmy A.M. Eckstein & Sons został zakupiony w konkursie. W konkursie plakatów na obligacje wojenne, organizowanym przez Stowarzyszenie Miłośników Plakatu, dwa jej projekty otrzymały wyróżnienia. W konkursie na plakat promujący Niemiecką Kolekcję Włosów Kobiet – spośród 503 prac – jej projekt również został wyróżniony i opublikowany w magazynie. Szczególnie chwalono użycie koloru, choć nie było ono w pełni widoczne w czarno-białej reprodukcji.

W 1919 roku pracowała nad zleceniami na trójwymiarowe portrety. Zaprojektowała także okładkę i stronę tytułową marcowego numeru „Das Plakat”, a drobne ilustracje dekoracyjne opublikowano na stronach 93–95. Stworzyła również ilustracje do książki „Diana i Endymion” Christopha Martina Wielanda, wydanej w 1919 roku przez Axel Juncker Verlag jako 34. tom serii „Orplid”.

W 1920 roku została zaprezentowana w „Das Plakat” jako jedna z czterech kobiet w artykule „Nasi artyści reklamy”. Każda z artystek przygotowała dwustronicową prezentację swoich prac. Von Sydow przedstawiła siebie jako ogrodniczkę pod drzewem owocowym, otoczoną drobnymi kobiecymi postaciami pozującymi na kwiatach.

W 1921 roku brała udział w wystawie „Plakat artystyczny” w Münster. W konkursie Hamburg-American Packet Shipping Company z 1924 roku zdobyła pierwszą nagrodę za ilustrację do kalendarza, której częścią była nagroda w postaci podróży pierwszą klasą linią Hamburg-America Line. W wieku 38 lat, 9 maja 1925 roku, wyruszyła w rejs z Hamburga do Santander na pokładzie parowca „Toledo”.

Swantje Kuhfuss-Wickenheiser w swojej książce o Szkole Reimanna (ok. 1930) wymienia Elisabeth von Sydow jako studentkę tej berlińskiej uczelni – mimo że była już wówczas doświadczoną, wielokrotnie nagradzaną artystką. Studiowała tam sztukę komercyjną oraz projektowanie witryn sklepowych.

Londyńska przygoda

Wraz ze swoją koleżanką Elsą Taterką, nauczycielką w berlińskiej Szkole Reimanna w latach, przeprowadziła się do Londynu. Obie zamieszkały w dzielnicy Wandsworth, gdzie figurowały w dokumentach jako „nauczycielki i artystki komercyjne”.

Z londyńskich archiwów pochodzi zapis z 31 października 1939 roku, określający von Sydow jako: „kobieta – wroga cudzoziemka – zwolniona z internowania – nie uchodźczyni”. Oznaczało to, że nie została internowana ani wydalona z Wielkiej Brytanii po wybuchu wojny.

Obie artystki pracowały jako nauczycielki w londyńskiej Szkole Reimanna, dla której zaprojektowały również logo. Elisabeth von Sydow uczyła projektowania wystawienniczego, grafiki komercyjnej oraz sztuk pięknych.

Elisabeth von Sydow zmarła w Londynie – nie dożywszy 70. urodzin. Całą swoją spuściznę artystyczną i majątek zapisała pośmiertnie Heinzowi Reimannowi, założycielowi London Reimann School & Studios.

Dziś w historii naszego regionu mało kto pamięta o wielokulturowym dziedzictwie Śląska – krainy, która przez wieki łączyła Wschód i Zachód, różne tradycje i wyznania w jeden, wyjątkowy organizm. Opowiadając te zapomniane historie, odkrywamy zarazem własne osierocenie – utratę kolejnego fragmentu naszej wspólnej, bogatej przeszłości.

Maciej Mischok