Pałac w Starej Kamienicy – siedziba rodu Schaffgotsch

Pałac w Starej Kamienicy był najstarszą siedzibą znanego hrabiowsko-cesarskiego rodu Schaffgotschów na Śląsku. Większość osób kojarzy jednak nazwisko Schaffgotsch wyłącznie z zamkiem Chojnik i pałacem w Cieplicach. Skojarzenie to jest trafne jedynie w odniesieniu do czasów po wojnie trzydziestoletniej, pomija natomiast pierwotne znaczenie grodu i zamku w Starej Kamienicy, dawnym Alt-Kemnitz.

Tym większą radość budzi fakt, że dzięki renowacji trójprzęsłowego mostu prowadzącego do dawnego pałacu na wodzie oraz rekonstrukcji bramy wjazdowej, prowadzonym przez polską Fundację „Zamek Chudów”, Stara Kamienica zostaje wyrwana z otchłani historycznego zapomnienia. Fundacja opiekuje się również Wieżą Książęcą w Siedlęcinie. Działania te wspierają także władze gminy Stara Kamienica. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczyło na renowację mostu i odbudowę bramy wjazdowej 100 tysięcy złotych.

Stara Kamienica pozostawała własnością rodu Schaffgotschów przez blisko czterysta lat – od 1243 do 1634 roku. Stary dokument, zachowany niestety jedynie w odpisie z 1718 roku, wymienia Siboto Ovium (Schaff) jako pierwszego właściciela kamienickiego zamku. Według tego aktu książę Bolesław Łysy przekazał dotychczasowemu kasztelanowi Siboto von Schoff zamek w Starej Kamienicy jako dziedziczne lenno.

Śląskie regesty zawierają tłumaczenie tego łacińskiego dokumentu, który pozostaje jednym z najważniejszych świadectw początków rodu Schaffgotschów na Śląsku.

Pałac w Starej Kamienicy i jego właściciele

Siboto von Schaff, czyli de nobili familia Ovium, żył w 1243 roku i otrzymał w lenno zamek Kamienica u podnóża Karkonoszy z rąk księcia Bolesława Łysego.

Johannes Schaff

Henricus Schaff

Ulricus Schaff, żyjący jeszcze w 1295 roku, przyczynił się do rozwoju rodu na Śląsku.

Gotthart I Schaff, zwany Gotsche Schaff zu Kemnicz.

Gotsche (Gotthard II) Schaff był jednym z najpotężniejszych możnowładców Śląska. Od jego imienia wszyscy potomkowie zaczęli używać nazwiska Schaffgotsch. W 1399 roku nabył Cieplice, Kowary, zamek Gryf i inne dobra. W 1403 roku ufundował probostwo w Cieplicach, a w latach 1392–1395 pełnił urząd Unterhauptmanna we Wrocławiu. Zmarł w 1420 roku. Jego żoną była Anna Berkin von Duba.

Johannes Schaffgotsch, pan na Chojniku i Kamienicy, protoplasta wszystkich późniejszych panów i hrabiów Schaffgotschów, był zarządcą księstw świdnickiego i jaworskiego oraz kanclerzem krajowym. Zmarł w 1464 roku.

Caspar Schaffgotsch, założyciel linii Fischbach, Schwarzbach, Kunzendorf i Hermsdorf, zarządca księstw świdnickiego i jaworskiego, zmarł w 1534 roku. Jego małżonką była Anna von Liebenthal, ostatnia przedstawicielka swojego rodu.

Christoph Schaffgotsch, pan na Chojniku, Gryfie i Kamienicy, baron żmigrodzki oraz kanclerz księstw świdnickiego i jaworskiego, początkowo zarządzał dobrami swojego wuja Caspara, a następnie sam wszedł w ich posiadanie.

Hans Ulrich Schaffgotsch, noszący tytuł Semperfrei, pan na Chojniku i Żmigrodzie, cesarsko-królewski podskarbi oraz generał kawalerii, urodził się 28 sierpnia 1595 roku na zamku Gryf. Po studiach i podróżach po Europie 23 czerwca 1614 roku przyjął w Starej Kamienicy hołd swoich poddanych.

20 sierpnia 1616 roku prastary pałac spłonął doszczętnie, lecz został szybko odbudowany i podwyższony o jedną kondygnację. 18 października 1620 roku Hans Ulrich poślubił piastowską księżniczkę Barbarę Agnieszkę. Po jej śmierci w 1631 roku została ona pochowana w rodzinnym grobowcu w Gryfowie Śląskim.

Jako jeden z najwybitniejszych dowódców armii Wallensteina Hans Ulrich został po jego upadku oskarżony o zdradę stanu. Aresztowany 24 lutego 1634 roku w Oławie, przewieziony do Ratyzbony i po długim procesie skazany na śmierć. Wyrok wykonano 23 lipca 1635 roku przez ścięcie mieczem na Haidplatz. Wraz z jego śmiercią zakończyła się blisko czterystuletnia obecność rodu Schaffgotschów w Starej Kamienicy.

Nowi właściciele

Po przejęciu dóbr przez cesarza właścicielami Kamienicy byli kolejno:

• Nikolaus hrabia von Pálffy z Węgier,
• pani von Zierotin und Lilgenau,
• Eleonora von Pálffy z domu Harrach,
• hrabia Walter von Gallo,
• Angeline Sybille, hrabina wdowa von Gallo z domu von Zierotin,
• hrabia Johann Joachim von Zierotin und Lilgenau,
• hrabia Johann Ludwig von Zierotin,
• kupiec i senator George Friedrich Smith,
• Margarethe Elisabeth Smith z domu Gottfried wraz z drugim mężem Christianem Benedictem Kahlem,
• Fundacja Królewska w Legnicy,
• Karl hrabia von Röder,
• Gottlieb Reichsgraf von Breßler,
• Carl Gottlieb Wilhelm Reichsgraf von Breßler,
• Hans Reichsgraf von Breßler, ostatni właściciel majątku, zmarły bezpotomnie w 1943 roku.

Ullrich Junker