Willa Jacobsena – blacharz, dyktator i gwiazda tenisa (del to)

Część pierwsza

Od roku 1 stycznia 1940 firma została przekształcona w spółkę komandytową ze wspólnikami w osobach Ericha Jacobsena, jego żony Theophili, oraz syna Georga Jacobsena jako osobiście odpowiedzialnego wspólnika (komplementariusza).

W roku 1940 firma zatrudniała 124 pracowników, w roku 1941 zatrudnienie wzrosło do 235 osób w zakładach w Szopienicach i Mysłowicach. Od 23 marca 1942 doszedł do tego zakład położony na terenie IG – Farbenindustrie w Oświęcimiu.

Theophila Jacobsen zmarła po długiej chorobie w wieku 57 lat 30 września 1941 w Szopienicach i została pochowana na miejscowym cmentarzu.

Wskutek jej śmierci przestała ona być komandytariuszem firmy Jacobsen, której prokurentem samoistnym w październiku 1942 był Max Grabow z Katowic, gdyż Georg Jacobsen był w tym czasie w Wehrmachcie. Jej mąż Erich Jacobsen zmarł w wieku 76 lat 6 września 1950 w Wiesbaden.

W listopadzie 1946 upaństwowiony został zakład „Fabryka Papy Dachowej Jacobsen, Mysłowice, ul. Boliny 5”. Śląsko – Dąbrowski Dziennik Wojewódzki nr 1 z dnia 15 stycznia 1947 przyniósł informację o upaństwowieniu 20 grudnia 1946 firmy „Przedsiębiorstwo instalacyjno-wodne, Jacobsen Erik, Szopienice ul. Towarowa 1.” W lutym 1950 mieściło się pod tym adresem Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlane Państwowe Przedsiębiorstwo Wyodrębnione, Wydział Instalacyjny.

Tak zakończyła się historia założonej w roku 1840 w Mysłowicach firmy, która na trwale kojarzona jest jednak z Szopienicami, ale pozostaje jeszcze do opowiedzenia pozostała historia rodziny Jacobsen.

Erich Jacobsen miał starszego brata, urodzonego 31 sierpnia 1870 w Mysłowicach, który po ojcu otrzymał na chrzcie imię Hugo. 20 stycznia 1903 ten sztygar kopalni Carlssegen w Brzezince ożenił się z urodzoną 1 marca 1879 w Bieruniu Nowym Alwiną Klaja. 31 października 1903 urodził się Brzezice syn Lothar, 29 stycznia 1905 urodził się również tutaj syna Walter.

W roku 1923 Hugo Jacobsen prowadził w Katowicach – Ligocie gospodę „Kaiserhof”, później po prostu pod swoim nazwiskiem, następnie lokal przejęła jego żona. W grudniu 1929 prasa informowała o wyjechaniu w niewiadomym kierunku inżyniera Hugo Jacobsena w dniu 31 sierpnia 1929, zamieszkałego przy ulicy Ligockiej 82. W czerwcu 1941 na wniosek żony, restaurator Hugo Jacobsen został uznany za zmarłego od 31 grudnia 1934. Alwine Jacobsen zmarła 8 marca 1944.

Ich syn Walter Jacobsen prowadził od 1930 w Królewskiej Hucie przy ulicy 3 Maja 11 drogerię „Floriańską”. W październiku 1932 otworzył nową drogerię pod tą nazwą przy ulicy Kościuszki 8 w Katowicach. W roku 1938 drogerzysta Walter Jacobsen mieszkał w Bytomiu, gdzie mieszkał również jego brat Lothar, z zawodu pracownik biurowy. Na przełomie roku 1940/41 Walter Jacobsen był komisarycznym zarządcą drogerii „Pod Lwem” Konrada Nowackiego w Mysłowicach, oraz trzech drogerii w Będzinie: J. Wechselmanna, J. Regirera i S. Moneta u.Co.

W tym miejscu możemy już skupić naszą uwagę na dzieciach Ericha i Theophili Jacobsen. Po ich miejscach urodzin można też mniej więcej ustalić, kiedy Jacobsenowie przenieśli się z Mysłowic do Roździenia.

Informacje o potomstwie Jacobsenów oraz ich losy są zróżnicowane, dlatego jako pierwsza zostanie wspomniana Luzie Edeltraud Jacobsen, która urodziła się 7 stycznia 1905 w Mysłowicach i zmarła tu 4 marca 1905. Zgon córki zgłosiła jej matka.

Pierwszym dzieckiem była jednak urodzona 12 września 1903 w Mysłowicach Maria Jacobsen. 12 września 1923 wyszła w Roździeniu za mąż za urodzonego 18 czerwca 1887 w Bytomiu – Karbie kupca Pawła Sprotta, zamieszkałego w Katowicach.

Paul Sprott był synem kupca Petera Sprotta, zmarłego jako Piotr Sprot 24 lipca 1923 w Brzezinach, oraz jego żony Pauliny, z domu Franz. Był młodszym bratem urodzonej 3 listopada (wiem, Wikipedia podaje grudzień, przepraszam boginię wszechwiedzy za kacerstwo) 1882 w Karbiu, Elisabeth Sprott, która 30 czerwca 1903 wyszła za mąż w Bytomiu za Wojciecha Korfantego.

Pierwszym świadkiem był brat matki panny młodej, 50 letni nauczyciel profesor Jan Wysocki, zamieszkały w Poznaniu, który urodził się 7 lutego 1873 w Mysłowicach. Przejawiał duży talent artystyczny. W czołowych ośrodkach w Niemczech oraz we Francji i Włoszech uczył się malarstwa, rzeźbiarstwa i medalierstwa. Studia na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium ukończył w roku 1898. Przebywał tam z małą katowicką i paryską przerwą do roku 1919, kiedy to wrócił na rok do Katowic, by udać się następnie do Bydgoszczy i Poznania. W tym czasie wykonał wiele wartościowych prac medalierskich. Do Katowic wrócił w roku 1945 z Sosnowca, dokąd został wysiedlony w roku 1940 z Poznania. Zmarł 3 października w Katowicach, jego grób znajduje się na cmentarzu przy ulicy Francuskiej.

Pod linkiem https://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/5722 dostępny jest fragment Polskiej Kroniki Filmowej z roku 1948 o „Zapomnianym Artyście” Janie Wysockim.

Drugim świadkiem był urodzony 24 lutego 1888 w Miedźnej w powiecie pszczyńskim lekarz doktor Teofil Golus. Studia medyczne ukończył w roku 1913 w Lipsku, dysertację obronił w roku 1919 w Berlinie. 5 października 1920 ożenił się w Bytomiu z Julianną Sprott, urodzoną 3 lutego 1889 w Bytomiu – Karbie. Brał udział w I Powstaniu Śląskim w roku 1919. Był komisarzem plebiscytowym w powiecie kozielskim. Później mieszkał w Pszczynie. Zmarł 21 maja 1965 w Katowicach.

Małżeństwo Marii i Pawła Sprott przeżywało upadki i wzloty. W maju 1940 Paweł Sprot trafił jako więzień polityczny najpierw do obozu w Dachau a z końcem sierpnia został przeniesiony do obozu w Sachsenhausen, z którego został uwolniony dopiero w roku 1945. Maria Sprot zmarła 21 stycznia 1949 w Katowicach, Paweł Sprot zmarł 28 marca 1968 również w tym mieście.

Reinhold Jacobsen urodził się 12 stycznia 1907 w Mysłowicach. 13 grudnia 1925 został pod numerem legitymacji 2495 przyjęty w poczet graczy Polskiego Związku Piłki Nożnej jako zawodnik istniejącego od roku 1922 Klubu Sportowego „Roździen” (funkcjonowała też nazwa „Roździeń – Szopienice”).

W kwietniu 1932 zdał z wynikiem bardzo dobrym egzamin magistra inżyniera w Wyższej Szkole Technicznej w Charlottenburgu. 6 lipca 1935 ożenił się w Wiedniu z urodzoną w roku 1915 Marią Gunkel, którą poznał w czasie praktyki wakacyjnej w fabryce papieru jej wujka w Karyntii.

W grudniu 1936 w Warszawie założył z Janem Fuhrmanem i Arturem Lauterbachem spółkę Fabryka Celulozy i Papieru „Stryj” z kapitałem zakładowym 300000 złotych. Do roku 1939 Reinhold Jacobsen był dyrektorem tego znajdującego się w Kochawinie w województwie stanisławowskim przedsiębiorstwa.

W grudniu 1939 został zarządcą komisarycznym Fabryki Papieru i Celulozy w Kluczach koło Olkusza. W roku 1940 wraz z Juliusem Germannem zakupił od państwa niemieckiego Zakład Celulozy i Papieru w Tychach-Czułowie. Do 1945 firma funkcjonowała jako Papierfabrik Germann & Jacobsen.

W roku 1954 Reinhold Jacobsen utworzył fabrykę papieru w Mayen, w Nadrenii- Palatynacie. Zmarł 20 czerwca1962 w Düsseldorfie.

6 września 1909 właściciel fabryki Erich Jacobsen, mieszkający w Roździeniu przy Sedanstrasse 19 ( ul. Morawa) zgłosił w tutejszym USC narodziny syna Georga w dniu 3 września 1909.

3 września 1933 ukazała się w prasie informacja o zaręczynach Gertrudy Volkmer z Katowic III z inżynierem Georgiem Jacobsenem z Szopienic.1 października 1934 inżynier Jerzy Jacobsen, zamieszkały w Szopienicach przy ulicy Towarowej 1, poślubił w USC Katowice – Bogucice, Gertrudę Volkmer, urodzoną 20 czerwca 1908 w Gliwicach, zamieszkałą w Katowicach – Załężu przy ulicy Wojciechowskiego 129 (ul.Gliwicka).

Jej ojciec, emerytowany urzędnik górniczy Max Volkmer, wraz z jego żoną Elisabeth, z domu Scheidler, obaj wyznania katolickiego, mieszkali na Załężu już w roku 1913, gdzie Max Volkmer był sztygarem kopalni „Kleofas”,  później, po roku 1936 przenieśli się do Bytomia.

Świadkami ślubu byli znany nam już kupiec Paweł Sprot, zamieszkały w Katowicach przy ulicy Kopernika 32 oraz 47- letni rachmistrz Jan Michel (Johannes) z Bytomia.

Gertrud Volkmer, czy też Volkmerówna, albo po zamążpójściu Volkmer – Jacobsen, pojawiała się często w prasie z tego okresu w wiadomościach sportowych, gdyż była najlepszą górnośląską tenisistką, w skali ogólnopolskiej lepsza od niej była tylko Jadwiga Jedrzęjowska, która w swoich wspomnieniach pisze: „Silną pozycję tenisa katowickiego stanowiły kobiety z G. Volkmer – Jacobsen”.

W czerwcu 1927 spotykamy ją jako zawodniczkę Tennisklub Zalenze w wygranym przez ten klub 9 : 4 meczu z Tennisverein Siemianowitz. Gertrud Volkmer wygrała swoje spotkanie z panną Sapia 6:3 i 7:5.

Następnie została zawodniczką Katowickiego Klubu Tenisowego, założonego w roku 1918 jako Kattowitzer Tennisvereinigung (spotykana jest też nazwa Kattowitzer Tennis Verein). Jędrzejewska tak wspomina jego infrastrukturę w roku 1926, na której dzisiaj znajduje się rektorat Uniwersytetu Śląskiego i inne budynki: „Przybyliśmy na korty Katowickiego Klubu Tenisowego. Było tu więcej placów niż u nas w Krakowie. Domek klubowy był większy i dostatniej urządzony. Jednym słowem, mogłam łatwo dojść do wniosku, iż grywają tu ludzie o wiele bogatsi niż w Krakowie”.

Gertruda Volkmer uprawiała w tym klubie również krótko tenis stołowy, o czym świadczy jej zwycięstwo w finale Wojewódzkiego Turnieju Tenisa Stołowego w Katowicach w grudniu 1928 nad panną Marticke.

Wśród zawodników klubu znajdował się Jacobsen, prawdopodobnie Georg, który w październiku 1938 został członkiem zarządu Katowickiego Klubu Tenisowego. W październiku 1932 dwóch braci Jacobsen było zawodnikami sekcji tenisowej Klubu Sportowego „Roździeń”. Wcześniej, gdyż 8 marca 1931 Erich Jacobsen zrezygnował z powodów zdrowotnych z długoletnio – być może od początku – pełnionej funkcji przewodniczącego sekcji tenisowej Klubu Sportowego „Roździeń”.

15 czerwca 1937 w Szopienicach przyszedł na świat jej syn Axel Jacobsen. W roku 1938 Gertruda Volkmer – Jacobsen była rankingowym numerem jeden i jedyny raz została mistrzynią Polski w singlu kobiet. Zachęcam do kliknięcia linku z licznymi zdjęciami Gertrudy Volkmer – Jacobsen z elitą polskiego tenisa pod adresem: https://historiapolskiegotenisa.pl/gertruda-volkmerjacobsen/153_4354_0

W lipcu 1940 Georg Jacobsen jako zastępca burmistrza Szopienic przejął na dwa tygodnie pełnienie funkcji tego ostatniego. Od maja 1941 Georg Jacobsen posiadał z Alfredem Czmokiem w Sosnowcu spółkę komandytową „Jacobsen und Czmok Metall – und Eisenwarenfabrik”.

W lutym 1942 zginał na froncie wschodnim niespełna 18 –letni Lothar Volkmer, radiotelegrafista Waffen SS, brat Gertrudy Volkmer – Jacobsen. 19 listopada 1942 zmarła w Bytomiu po długiej chorobie ich matka Elisabeth Volkmer.

Prawdopodobnie Georg Jacobsen próbował kontynuować tradycje szopienickiej firmy, poprzez założoną w roku 1948 w mieście Altena w regionie Sauerland firmę „Georg Jacobsen” zajmującą się centralnym ogrzewaniem i instalacjami, która istniała jeszcze w roku 1952. W tym czasie jego żona została westfalską mistrzynią tenisa.

Gertrud Volkmer – Jacobsen zmarła 8 września 1979 w Hilden koło Düsseldorfu. Georg Jacobsen zmarł również w tej miejscowości 2 lipca 1985.

Erika Jacobsen urodziła się 8 grudnia 1911 w Roździeniu. 16 grudnia 1937 zaręczyła się z Wolframem Schreiterem, urodzonym 24 września 1905 we Wrocławiu, dyrektorem zarządzającym założonej w roku 1858 wrocławskiej firmy meblarskiej Max Schreiter, mieszkającym we Wrocławiu przy Bismarckstraße 12 (ul. Bolesława Chrobrego).

Ślub miał miejsce 15 stycznia 1938 w Bytomiu. Erika Schreiter zmarła 18 maja 1994 w Filderstadt w Badenii – Wirtemberdze.

13 grudnia 1912 urodził się w Roździeniu Erich Jacobsen junior. W listopadzie 1936 został inżynierem po studiach w Technische Hochschule w Köthen w obecnym kraju związkowym Saksonia – Anhalt. Również on pracował w przemyśle papierniczym.

19 kwietnia 1940 ożenił się z Christą Rabel, urodzoną 29 marca 1910 w Katowicach. Była ona córką muzykalnego katowickiego kupca tkaninami Oswalda Rabela, urodzonego 23 marca 1876 w Nowej Rudzie (Neurode) i jego żony Marii z domu Friemel, urodzonej 21 września 1881 w Bytomiu. W październiku 1942 Erich i Christa Jacobsen mieszkali w Katowicach przy ówczesnej Ludendorffstraße 60 ( Aleja Wojciecha Kotfantego).

Po 1945 roku pracował najpierw w Auermühle koło Miesbach, następnie w firmie Poensgen w Bergisch-Gladbach, a na koniec w fabryce papieru w Frohnleiten w Austrii. Erich Jacobsen junior zmarł 17 lipca 1979 w Wiedniu. 28 kwietnia 1987 zmarła Christa Jacobsen.

dr Stefan Pioskowik – socjolog, politolog, autor szkicōw ô geszichcie Gōrnego Ślōsnka, wierszy a humoresek. Narodzōny w roku 1962 w Katowicach-Janowie, miyszkŏ we Mysłowicach.