Piyrszo tako moja kōnkretno propozycjo to bōł kōncept ze kerym prziszołech do dyrechtora MBP Ruda Ślōnsko we 2004 roku, kery bōł rokym jubileuszu 45-lecia miasta. Ôpowożōłech sie na to, bo dyrechtora znoł żech ôsobiście. Kejsik prawie we bibljotyce trefiali sie roz we miesiōncu ludzie ze rudzkego Klubu Kolekcjōnera, a mojim inkszym „ptokym” bōła tyż przeca numizmatyka. Nawet żech zrychtowoł we rudzki bibljotyce wystawa notgeldōw Gōrnego Ślōnska. Notgeldy to take miejske bōny, banknoty (choć niy ino), kere bōły wydowane przez samorzōndy, a nawet jakeś wiynksze werki, ôd czasu wybuchu piyrszy wojny światowy aże do kōńca ty miyndzywojynny hiperinflacji.

No ja, tyn mōj kōncept tyczōł sie tego coby MBP ôgłosiła i poprowadziyła kōnkurs ślōnskich fraszek. Jak żech już spōmnioł, we Internecu bōło wele tego wiela ôstudy, tōż mono dyrechtor rudzki MBP jednak na to niy przistoł. Mono jednak jakesik ziorko zostało zasiōne we jego filipie, bo już we kolejnym roku MBP Ruda Ślōnsko ôgłosiła kōnkurs ślōnski poezyji pod mianym ks. Norberta Bonczyka. Tōż mioł żech skiż tego dylymat, bo jo jednak bowia sie ślōnskōm fraszkōm i rymowankōm, beztōż je żech takim rymopisym a niy poetōm – niy ta wrażliwość. Choć mie tyn piyrszy kōnkurs ciekawiōł, to jednak niy ôpowożōł żech sie na to wysłać cosik mojego. Dopiyro niyskorzyj, przi kolejnych edycjach, jednak mie to pokusiyło.

Musza sie przeca prziznać iże ta udano inauguracyjo kōnkursu poetyckiego MBP tyż mi jakosik przidała szwōngu. Ôstawiōłech jednak już te moje ślōnske rymowanki na boku, boch sie zdoł sprawa iże żodno rudzko persōna, kero we mojim mieście cosik dlo ty lokalny kultury rychtuje, za fraszka ślōnsko sie niy chyci, tego prawie wspiyrać niy bydzie.

Moje miasto miało już jednak wtedy świynto Barbara we herbie i jōm tyż prawie za swoja ôficjalno patrōnka. Tōż poloz żech do Redachtor Naczelny „Wiadomości Rudzkich” ze kōnceptym coby jeszcze we tym 2005 roku tygodnik ôgłosiōł kōnkurs na wiersz ô świynty Barbarze. Czyciyło! Tako prawie sie stało – kōnkurs wysztartowoł i zakōńczōł sie sukcesym.

Same wiersze ôcynioł zresztōm tyż dyrechtor rudzki MBP, kery je przeca poetōm. Miasto za I miejsce ufundowało figurka św. Barabary, a jo przi finale kożdymu ze laureatōw przekozoł żech ôryginalny notgeld ślōnski ze moji kolekcyji.

Już wtedy pojawiōł sie we mojim filipie kōncept na inkszy kōnkurs, jednak trza bōło ze tym jeszcze trocha poczkać.

Przi tym roku dyć musza spōmnieć ô tym, iże Kaszuby poradziyli sie przebić jednak ze swojim jynzykym we polskich władzach i jejich godka ofyn sztajgła we polskim prawie. Stała sie jynzykym regiōnalnym, a tym samym mōgła już być uczōno we ichnich szkołach, jako tyż wspiyrano ofyn ze kasy państwowy. Ja, jo we tym roku bōł żech pora razy na Kaszubach, śledziōłech cołki tyn dyszkurs jaki sie skiż tego przewijał we lokalnych cajtōngach i we pomorskim radyjoku. Bōło tam ô tym richtig wiela i niy ma sie co dziwać iże radzi tymu byli, medykowali i wiela ôsprowiali jako wartko rozkulać sprawa nauki jynzyka kaszubskego we szkołach. Roztomajte persōny, polityki, samorzōndowcy, naukowcy i społeczniki ciyngym cosik mieli do pedzynio, niy zowdy sie cołkym ze sobōm zgodzali, dyć wszyjscy byli za tym coby richtig jakosik ciś to już do przodka. Mie zaś prawie, chopa ze Ślōnska, pizło wtedy co inkszego. Wszyjscy powoływali sie przi tymu na zrychtowany ôstanio przez GUS register. Prawiyli iże ta ustawa sejmowo spełnio wszysko to co tyn register prawdziwie wykozoł, dyć nikt nawet niy zajōnknōł sie tam przi tymu, iże jynzyk ślōnski i ślōnsko nacyjo tyż sie już we tym registrze wyraźnie ofyn ôbjowiyła. Tōż niy dziwejcie sie tymu, co jo prawie wtedy na tych Kaszubach nabroł żech przekōnanio iże zy mie je bardzi Ślōnzok niż Polok – tako mi już ôstało – przi kolejnych registrach pisołech sie już yno jako Ślōnzok.

Co zaś do jynzyka kaszubskego, to zdo mi sie iże dopiyro te podźwiganie go do sztatusu  jynzyka regionalnego ôbudziyło tak naprowdy w nos Ślōnzokach nadzieja iże i nōm sie udo retnōńć nasz jynzyk przed zatracyniym, kej yno bydymy sie starali tyż wlyźć na ta „ściyżka kaszubsko”, coby jynzyk ślōnski, jego rozwōj i nauka, szło ôpłacać ze naszych podatkōw. Terozki tōm samōm „ściyżkōm” tyż ciyngym starōmy sie, chcieli by my lyźć (choć niy yno). Ciyngym już terozki jednak sie tego dōmogōmy i we tym niy ustowōmy, a to iże zowdy kōmuś na wiyrchu to pierōnym wadzi, nos samych przeca niy haltuje.

Rok 2005 bōł szczegōlny tyż dlō mie jako kolekcjōnera notgeldōw ślōnskich, kery ôd roku 1998 wystowioł po szkołach, bibljotykach, dōmach kultury i muzeach take walory. Przōdzi yno 500 sztuk notgeldōw gōrnoślōnskich, dyć ôd 2001 roku już przeszło 2000 sztuk ze cołkego Ślōnska – ôd Katowicōw do Grinberga. Anō, wiosnōm 2005 roku krojyła mi sie fest prōmowano wystawa tych mojich notgeldōw we Muzeum Miejskim Glywicōw i tyż skiż tego medykowoł żech już ô rychtowaniu takego symbolicznego wyrōżniynio dlo roztomajtych ślōnskich społecznikōw, kere by sie mianowało „Nagrodzōny notgeldym ślōnskim”. Ja, dyć śmierć papiyża Jana Pawła II jakoś to wtedy przekryślyła. Szumnego ôtwarcio wystawy niy bōło, bo mieli my żałoba narodowo. Co prowda szkryfnōł żech wtedy cołki cykl „Nauki papieske” po ślōnsku i do rymu, dyć jak żech to pokozoł na forach „gazety.pl” to administarcyjo i te rymowanki poradziyła wycinać – zdało im sie to pewnikiym jakōmś herezjōm.

Czas jednak niy stoł we miejscu, a nasz jynzyk coroz to bardzi przebijoł sie medialnie. Tyjater Korez zaczōn wystowiać „Cholōnka…”, a niyskorzyj TVP Katowice przirychtowała teleturniyj po naszymu, kery mianowoł sie „Fajniste Fafloki”. Prowadziōł go Dariusz Niebudek, a tyn Faflok to bōła tako animowano postać, kero pokozywała sie tam coby dlo szpasu pedzieć jakosik ślōnsko fraszka. Ja, to niy je cufal iże to spōminōm, bo Faflokowi te fraszki jo żech ukłodoł. TVP Katowice wysznupała mie na tych portalowych forach „gazety.pl” i ô to sie wtedy prawie do mie zwrōciyła. Tyn teleturniyj cieszył sie wielgōm popularnościōm i tako tyż naszo regjōnalno telewizyjo dobrze przisłużyła sie jynzykowi ślōnskiymu.

Jo zaś we tym samym 2006 roku we moji robocie erbnōł żech fajno nagroda jubileuszowo, bestōż jako gyszynk zamarzōł mi sie taki prowdziwy tref ze tymi kierzy sami cosik fajnego szkryflajōm po ślōnsku abo przinojmni im sie to richtig podobo i jakosik to tyż wspiyrajōm. Coby jednak do tego doszło sōm mioł żech wystōmpić we roli mecynata tyj ideji. Źle pisza

– niy sōm, a prawie ze mojōm ślubnōm, bo przeca mōmy wspōlnota majōntkowo. Szczyńściym łōna na to wtedy przistała. Tōż we elegancki halymbski restauracyji zafundowoł żech wszyskim zaproszōnym gościōm tref, kery mianowoł sie „Zeflug pszocieli ślōnski fraszki i rymowanki”. Zrobiyło sie to szumne, zjechało sie chnetko 30 persōnōw. Pogodali my sie po ślōnsku, poczytali jakesik teksty autorske i cudze, dyć te po naszymu. Zabowiyli my sie tyż ślōnskōm fraszkōm – niy mōgło być przeca inaczy. Przi tymu kożdy ze gościōw dostoł dwa bōny ô nominale 1 notgelda. Kurs tego 1 notgelda stoł dość mocno. Bōł we wercie 5 złotych polskich, bo tela kosztowało wtedy we ty restauracyji jedne piwo. Ktō chioł to go wydoł, ktō niy chcioł to sie mōg tyn bon ôstawić na pamiōntka. Ważne iże we historyji ôstało już to jako piyrsze wprowadzynie do ôbiegu halymbskego notgelda. Zaś ôd tego czasu take trefy ôdbywały sie we ty restauracyji już co pōł roku, zowdy w listopadzie i we maju, a społym bōło ich aże 23. Właściciele lokalu dugo godzili sie to spōnsorować, tōż yno tyn piyrszy, jak  tyż tyn ôstatni tref szarpnōł mojim portmanejym. Jakosik przi tymu same słowo „zeflug” mono ubogaciyło naszo ślōnsko godka, choć ktōsik ktō niy przepōmnioł te czasy gołymbich flugōw, karymi kedyś ślōnske gołymbiorze richtig żyli, tyż mono sie tym uradowoł.

Tygodnik „Wiadomości Rudzkie” ciōngnōł dali kōnkurs wierszy barbōrkowych, a pokozywały sie i bōły nagrodzane tam już tyż take po ślōnsku. We miyndzyczasie pomiyniyło sie jednak kerownictwo ty miejski gazety. Redachtorka naczelno, kero kerowała tym przōdzi, założyła jednak wartko prywatny tygodnik ô mianie „Fakty Rudzkie”. Mie zaś, po tym piyrszym „Zeflugu …” zamarzyło sie rozkulanie takego lokalnego wyrōżniynio kere mianowałoby sie „Nagrodzōny notgeldym ślōnskim”. Mōgłoby to trefiać do tych persōnōw kere działajōm społecznie na roztomajty muster, a niy yno charytatywnie (takich charytatywnych nagrodōw już przōdzi we Polsce bōło trocha). Szło mi tyż we tym ô to, coby tako nagrodzać i tych kierzy starajōm sie   ô to, coby jynzyk ślōnski nōm rozkwitoł, a niy na ôdwyrtka – wiyndnōł i sie traciōł.

Tōż szefowo tych „Faktōw Rudzkich” dała sie przekōnać do tego, coby zrychtować na łamach ty gazety taki plebiscyt (za welowaniym kupōnowym). Fajnie to wszysko rozkulała. Piōntce laureatōw dyplōmy z prowdziwymi notgeldami dało sie prawie na majowym „Zeflugu …” we 2007 roku. Dwojka erbła to gynau tyż za to co robiyli po ślōnsku dlo ślōnski godki. Do nich doszła dwōjka kolekcjōnerōw za szyroke popularyzowanie swojich „ptokōw” no i jedyn szportowiec kery staroł sie wciōngać w tyn swōj szport kogo yno sie dało i mioł we tym richtig sukcesy (dryg do wciōnganio w to inszych). Nō, tōż ôd tego czasu właśnie przi tym majowym trefie pszocieli ślōnski fraszki, tako sie już co roku dzioło – niy yno bowiyli my sie ślōnskim rymym, kej nagrodzali my tyż rudzkich społecznikōw.

c.d.n.

Bronisław Wątroba

 

Bronisław Wątroba: Jo a ślōnsko godka (#1)