Rafał Cieplok: Amatory. Part 1. Chopcy zy kamerami

Prolog

Part 1. Chopcy zy kamerami

21.10.1977

Syns ôrganizacyje filmfestiwalu je taki jak kożdego przitrefiynio kaj ludzie majōm prziś ô ustalōnyj przodzij godzinie a placu i niy majōm powodōw, coby sie razym na kogoś gniywać – spōlno fajera. Niy sōm tam pokazowane filmy ino ôd gospodorza, po to sōm przeglōndy a pokozki. Bydzie jedyn, dwa abo sztyry dōmowe bildy w kōnkursie, nale bydōm to nojlepsze, jake powstoły tam ôd ôstatnij edycyje. Take wydorzynie dymōnstruje jak dobre kino sie robi w jakimś klubie aji jak daleko tyn klub poradzi filować za kōnsztym do projekcyje. Trza znać zespoły a filmorzy, bo trza wiedzieć kaj trza jechać, coby je ôboczyć i ewyntualnie je prziwiyź do sia. Bez bajszpil zy Rolera twōrcy jeździli bez ôstatnie dwa miesiōnce po kamrackich grupach, kaj bōli zaproszani na pokozki, z kerych wybiyrali nojlepsze pozycyje. Jak kamracio mieli drugo kopijo, to dowali do Mysłowic prziwiyź na ôcyniynie, jak niy, to dowali ôryginał, ino dowali pozōr, coby go drab ôddoli. Po ôbejdrzyniu prziwieziōnych filmōw, wszyscy kluborze welowali, kere mioły abo niy jakiś potyncjał i majōm bōć na festiwalu.

Drugi syns robiynio filmfestiwalu, to ôrganizacyjo wydorzynio per se. Kożdy fto pokoże, że je dobry gospodorz bydzie mioł zoca. To niy ma tyż tak na zicher, że sie sprosi ludzi i puści bildy. Trza zrobić zy tego mōmyntu wizualno-klangowy praksis^[1], prowie jak filmy sōme we sia. Akuratno scynografijo, muzyka, jak sie do to ôświytlynie, dozwolo lepij byzuchantnym a dōmowym filmorzorzōm immersować sie we mōmyncie. Aranżacyjo takigo besztelōnga, poradzi bōć wymōgajōnco, nale werci sie łyskać synsa gości, coby mieli dobry ôdbiōr cołkigo byzuchu a chcieli zaś przijechać do Rolerokōw.

Latoś na filmfestiwal ludzie przidōm ôglōndać filmy, godać ô filmach a planować produkcyjo filmōw. Tak jak zowdy. Niy ma ale placu do wszyskich we klubowych izbach Rolera. Piyrsze edycyje bōły robiōne we Fauście, nale jak zaczyło przichodzić wiyncyj niż dwadziścia piyńć perzōn, to już niy doło sie uciyc ôd wrażynio, że wiyncyj luftu by sie przidoło. I to niy ino skuli tego, że kożdy amator se musi zakurzyć. Kludziorz Lepich pochytoł przeto sztyry lata przōdzij akuratno zala we inkszym aryale gruby we Wesołyj i teroz wydorzynie mo galantszo forma, kaj idzie sprosić wiyncyj gości a zrobić reprezyntatywne pokozy dwadziścia sztery bildōw na sekunda aji jedyn na godzina. Nowy plac je trzi razy wiynkszy ôd cołkigo Rolera, nale do sie dō niego wyjś ze ulice, co tyż niy ma tak furt, bo jak filmorze niy bydōm musieli rajzować po antryjach Lenina, to sie niy stracōm. Direchtory a inksze chopy na wiyrchnych zeslach gruby kludzōm tam biznestrefy a byzuchy ôd reskirōngu, bez to trzimie sie tam ôrdnung a galantny stan. Je tam klajdraum, wiynkszy apryt, kuchnia a antryj. Je tam gynau co trza, a użytkowo izba, mo już swoje miano – La Mansanera.

Maks z Richatym kurzōm idōnc chodnikym ôd Rolera miyndzy budōnkōma gruby na festiwalowo fajersztela, kero noleży ôboczyć, coby mieć info co trza noprowić abo kupić, nale tyż coby zwizualizować prziszłe wydorzynie. Starszy filmorz wziōn kamera, bo, jak bydzie trocha czasu, można nauczyć modszego jak ta giwera atakuje. Bōł piōntek po szesnostyj, tref we klubie za dwie godziny, nale musieli bōć tam przodzij, coby ôboczyć izby zy światłym ôd słōńca. Mōg tyż kludziorz dać rajnerowi trocha wiyncyj czasu na szkolynie a tuplikowanie jake sōm zodania bezczas wydorzynio, bo tyn drugi jeszcze niy bōł na żodnym. Je podzim, budōnek je zy cegły, na keryj je spinokrzok^[2], a strōmy majōm jeszcze listki, bez co szaro-brunotno-żōłto-zielōny landszaft wydowo sie ideal na refleksyje. Atoli jak ftosi robi we kōnszcie, to mo refleksyje cołki rok. Nale teroz adept niy może sie zajōńć swojimi, bo akurat dostowo zodanie – mo we strzodku znolyź ôkno, z kerego widok na plac niy dowo znać, że je już pōźno pora roku.

Sōm przi drzwiyrzach do zalu nōmer sztyrnoście, kaj wyciepujōm cygarety do hasioka, a zaroz ôd placu przichodzi a wito ich nowo pracownica zajmujōnco sie tym ôbiektym. Krystyna je trzidziści rokōw staro blōnd kobiyta ze włosami do ramiōn i bledōm karnacyjōm. Kristy we przodnich latach niy bōło, bo robiła na grubowym basynie i może skuli tego teroz mo ôblyczōno zopaska wiōnzano na szyji a talii zy prziszytōm ćmawomodrōm imitacyjōm marinerskigo mōnduru. Szyrokim uśmiychym wito filmorzy, a matory przedstowiajōm jij w zamian swoje miana a cyl byzuchu, kery kobiyta zno, nale jeszcze niy wiy co to gynau bydzie sie robiło we sztyrnostce.

Wyciōngo klucze, ôbkrynco je na palcu, ôtwiyro dźwiyrze, wchodzi rajn. Procedura jake robi dziynnie mocka rozy. Godo kaj jake izby sōm i pokazuje jak czysto w nich je. We trzi perzōny badajōm driny zalu, jak leci woda ze kokotkōw, jak świycōm lampy, abo eli szaltry a dōłzy fōngujōm. Krōm tego rachujōm wiela je stołōw a stołkōw, coby bōło kaj zitnōńć a położyć gowa na rynce jakby film zy Kandrzina zaś bōł za fest nudny.

We kuchni musi hajcōng grzoć, tyjkana warzić a ajsszrank chłodzić, co tyż robiōm bezczas inszpekcyje ôd amatorōw. We antryju Maks dostowo info kaj i co mo stoć, coby kolorowym światłym, kere bydzie robiōne farbowaniym byrnōw, zryalizować wizualne efekta, akuratne do zomiyrzyń klubiorza Cedzika. Marek Cedzik zajmuje sie scynografijōm jak jego kamraty robiōm swoje filmy, bez to ô żodnym inkszym chopie do tyj roboty na festiwal niy bōło godki. Wiy jaki kształt mo bōć kaj dany, jaki mo mieć kolor a niyskorzyj w jakim placu dać kamera, żeby ôbrozek zy wydorzynio bōł fertig do publikowanio we cajtōngach.

We głōwnyj izbie, La Mansanerze, je szejś stołōw a dwadziścia trzi stołki, czyli za mało. Sōm za to dwie blumwazy zy paprotkami, kerych niy musiało bōć, nale jakoś robota sie im znojdzie. Maks notuje, że trza stōł jeszcze do antryja, na prajzy a do klajdraumu pochytać, co na grubie niy ma ciynżkie, krōm sōmych stołōw. Blisko dźwiyrzōw do budōnka, Richat wybiyro kōnsek ściany, kaj ze szrajbniyntym mianym festiwalu, bydzie tło do fotōw, co hefcik adepta sucho a zapamiyntuje. Filmorze badajōm mniyjsze detajle szapssztele a wizualizujōm co ludzie na wydorzyniu bydōm robić. Fest rada tym, że we jeji życiu dzieje sie cosik ciekawego, Krystyna chce futrować swoja wiedza ô filmowym życiu.

Krista: A po co sie robi te festiwale? Tyla ôsōb przijyżdżo ino żeby ôboczyć filmy? Czymu we kinie sie niy treficie?

Richat: Łatwij je mi pochytać ta izba niż kino. Sam je tyż wygodnij, bo je kaj jakla dać, tyj zrobić, siednōńć, pogodać. A robi sie te festiwale, coby trefić sie ze filmorzami zy inkszych klubōw, poôzprowiać ô filmach, życiu, ôboczyć co fto zmajstrowoł, a niyskorzij dać prajzy coby bōło miyło tym, co tak richtig zocnie zrobiyli ôbrozki. Klub tyż podnosi swōj prestiż skiyrz tego, bo pokozuje, że poradzi ôrganizować fajery, na kere przichodzōm inksi. No i idzie sie poasić swojimi filmami!

Krista: A co w tych filmach widzicie, że tyla ich robicie?

Richat: Niykerzi je robiōm, żeby godać do świata, bo… niy wiym… Maks, ty wiysz?

Maks: Noo, chyba skuli tego, że żodyn jejich nigdy niy suchoł abo niy chce suchać. Niy dowoł na nich pozōru, pra?

Richat: Mogliś! A wy, co byście pedzieli?

Krista: Artysty, artysty. Zowdy godajōm, że to sōm ludzie inksi niż-

Richat: Przeca my sōm normalni, niy myślcie se! Swoje na grubie zrobiymy, roz ino abo dwa w tydniu do klubu na wieczōr zy kamratami sie wybierymy.

Krista: Aaa to wy to taki chop robotny a ôbrotny! Żōna musi mieć Wos fest rada.

Richat: Mhm…

Krystyna uśmiycho sie szyroko do Richata. Ôn zdrzi na nia, nale niy dowo nazod tyj ekspresyje. Idzie do izby kaj majōm bōć wyświetlane filmy. Maks a Krystyna za nim. We La Mansanerze, przi skuplowanych stołach na strzodku, kludziorz Rolera zdrzi na kamera co trzymie w swojich wysłużōnych bez lata ślusiorstwu rynkach i godo, niby do sia, nale tak, coby kożdy słyszoł.

Richat: Film to prowdziwe wspōmniynia. To, co we filmie, to zowdy prowda. My naszyj pamiyńci niy mogymy ufać, bo na mocka rzeczy niy dowōmy pozōru, a inkszych perspektyw niy znōmy. Nasze synsa cyganiōm, wspōmniynia sōm bajkōm, co ja nasz mōzg kludzi jak mu sie podobo, żeby sie nasze życie jakoś logicznie ukłodało. Ino film poradzi pokozać to, co na zicher bōło. A to co sie z tym zrobi, to już indywidualno sprowa.

Krista: A co zy ksiōnżkami?

Richat: Tyż dobre. Nale szrajbnōńć idzie wszysko, bez to niyskorzyj ftoś musi wōm zaufać, że prowda tam je.

Krista: A foty?

Richat: Na filmie do sie wrazić dwadziścia sztyry foty na sekunda a jeszcze do tego mogymy mieć klang.

Krista: To jak na filmie ôglōndōm i jeszcze słuchōm, to tyż my sōm cyganiyni. Co zy wōnianiym a tykaniym abo tympyraturōm?

Richat: Może kejś zrobiōm take kamery a kina, niy wiym. Teroz mōmy ino to i jeżech z tego rod.

Krista: Ale by sie miało szpasu zy chodzynio do kina jakby zrobili take zesle, co by dotykały tam, kaj we filmie dotykajōm.

Richat: Jak wiyncyj sie filmōw ôglōndo i rozwijo sie swōja wiedza we tym, to wiyncyj sie mo szpasu a synsa inakszyj ryagujōm na to, co widzymy.

Krista: A jak sie rozwijo tako wiedza?

Richat: Piyrw trza se pedzieć, eli chce sie ja rozwijać, bo barzij sie docynio kino, nale traci sie tyn miraż jego magiczności, bez co może sie zdować, że mo sie kōntakt zy zwykłym produktym, kery by szło sōmymu zrobić. Nale, jak sie już pozno filmy na tyla, że sie bydzie doło zachwycić tym, jak dobrze je jakiś ôbroz zrobiōny, to bydzie sie mioło direktera za kogoś richtig wyjōntkowego i bydzie sie medykować nad tym jak ôn poradził połōńczyć roztōmajte tajle w jedyn, piynkny dynkmal.

Krista: Jo bych chciała!

Richat: Trza poznować jake elymynta robiōm film, na co dować pozōr, co znaczōm gyszichty jake sōm tam pokazowane. Można spokopić, kaj sōm ludzie ze filmu, w synsie charaktery, we naszym życiu, jake zachowania pryzyntujōm i eli sōm podobne do tych zy ekranu. Czasym ludzie śmiyjōm sie zy perzōnōwco ôglōndajōm, a sōmi robiōm jak ône i nic sie z tego niy uczōm. Nale tyż po co by mieli myśleć, że to mogōm bōć ôni. Ludzie i tak majōm swoje problyma a ważniyjsze zajyntości. Jak ftosi chce jakoś pōmedykować nad swojim życiym, to musi spokopić świat jaki je we filmie a porōwnać go z naszym, wtedy znojdzie własne ślody i może udo mu sie jake morały chycić.

Krista: Ahaaa… A nauczycie mie tego?

Richat: Jak bydziecie na festiwalu, to na zicher ftosi Wōm pōmoże.

Krista: Ooo, to fajno. Dziynkuja.

Krystyna szyroko uśmiycho sie do Richata, drab sie ôbraco i wychodzi ze izby. Kludziorz a adept zicajōm przi stołach, wyciōngajōm tabakkapsy i a rolujōm cygaryty. Starszy grubiorz chyto we swojij tasi kamera ôziym milimetrōw “Zenit”. Biere dych cygaryty i pokazuje ja modszymu.

Richat: Zynitka. Ôziymmilimetrōwka. Prosto a dobro. Wrażosz sam filmbanda, zawiyrosz, podnosisz i kryncisz korbla, ciśniesz kokot i szlus, filmowanie. Pōł minuty filmu mosz ze szlaga, potym zaś trza kryncić lajsta. Sam sie wybiyro, wiela chcesz klotek na minuta, a sam je światłometer. Do tyj kamery je jeszcze bateryjo, nale niy wiymy kaj je. Jak znojdziesz, to bydziesz mōg knipsować dużyj jak pōł minuty. Mōmy roztōmajte glasôka, coby ôbroz bōł taki jak nōm pasuje, nale dzisiej bydziesz mioł bez żodnego. A, 10 metrōw filmbandy, to przeszło trzi minuty filmu. Dołech tam jakeś ściepy, to se dzisiej potrynujesz. Mosz jakeś pytania?

Maks: Co mōm kryncić?

Richat: Zaroz cosik przirychtujymy. Pōdź, weznymy tyn stōł i go dōmy pod ôkna.

Filmorze gaszōm swoje cygaryty we biōłym, porcelanowym, niy sprzōntanym aszynbechrze z Giszowca, co mioł modre ranty i bōł używany na zicher przodzij bez kogoś wyżyj zitajōncego, co se prziszoł pogodać z kimś, kogo mo rod barzij ôd inkszych robotnikōw na grubie. Chytajōm stōł ôbok, przenoszōm go tam, kaj Richat pokozoł, a ekstra tyż stowiajōm na jego bokach dwie blumwazy zy paprotkami. Maks biere kamera i idzie na dziewiyńć metrōw ôd kludziorza, kery weszoł na stōł i stanył na jego postrzodku. Mody dostowo zadanie, mo ślecieć z wiyrchu na nestora, potym w prawo na dźwiyrze, i jeszcze roz na stōł. Pyto go jeszcze, eli pamiynto co jak sie robi, nale Maks poleku potakuje gowōm. Kameraman krynci korbla, przikłodo ôko do kukocza a ciśnie kokot.

Czorno-bioły ôbroz. Lampa na gipsdece. Chyba ôna. Blicujōnco byrna za wiela niy pozwolo spokopić. Kadr ślatuje na dōł, ôkno pojechało do wiyrchu ôboczyć co je za tym ślepym światłym. Je i ôn, głōwno gwiozda projektu, Lepich, Richat Lepich. Sztorcowo stoji na stole we czornym mantlu do kolan, rynce mo w jego kapsach, siwe galoty kōntrastujōm z tyż czornymi strzewikami a bordowym cwitrym. Zdrzi direkt we kamera, kero na nim sztopnyła. Nale zaroz pojechała poleku w prawo, na dźwiyrze. Bez nie, do zalu wchodzi Krystyna ze tabletym zy tyjami, a kamera ôdbijo sie i idzie nazot w lewo za niōm. Na tworzi kobiyty je uśmiych, choby niy zdjyła go jak wychodziła. Kej spokopiyła, że je kamerowano, to trocha sie speszyła, nale idzie dalij do stoła. Stowio tablet pod nogami Richata, kery spoziyro na nia z wiyrchu, a ôna śmiycho sie zaś szyroko do niego. Film sztop.

Maks bado na kamera po przerwaniu knipsowanio, podchodzi do stolika, biere szolka zy tyjym a pōłsiado wele nich na stole przi paproci.

Krista: Czymu stojicie na stole?

Richat: Bo to dobrze w kamerze wyglōndo.

Krista: Ahaa… A czymu krynciyli żeście mie iś?

Maks: Bo to dobrze w kamerze wyglōndo.

Krista: A to jo niy byłach przirychtowano.

Maks: Spōntanicznie je zowdy nojlepij.

Richat: My wiymy jak kryńcić.

Krystyna sie uśmiycho, probuje udować skrōmność, nale je jij fest miyło. Biere tablet i idzie do sia. Richat słazi, biere stołek, zico przi stole i koże Maksowi sōmymu coś nakryncić.

Richat: Zrōb cosik podug swojij wizyje, za dużo sam niy ma, to możesz jakeś dytajle sfilmować.

Maks: To może zrobia jak rolujecie cygaryta?

Richat: Mogymy. Ja. Totus tuus.

Starszy filmorz dowo mantel na stōł, prawo ôd sia, a zaczyno robić cygaryta. Maks je piyńć metrōw ôd niego, stoji tak, że widzi jego lewy bok, plecy a rynce na stole. Przekrynco kamera ô sztyrdziści piyńć stopniōw w lewo, ciśnie kokot i idzie w zajta kludziorza, przekrynco  kamera w prawo do granicy tyż sztyrdziystu piyńciu stopniōw. A potym nazod w lewo, i w prawo, i w lewo, i w prawo. Aż prziszoł ś niōm tak blisko, że sztopnōł jak już niy bōło widać gowy nestora. We kadr wefurgnoł dym ôd cygaret na dwie sekundy i film sie skōńczōł kryncić.

Na drugi film mody grubiorz prziłożōł nojbliżyj jak mōg kamera do gilzy zy tabakōm i fest poleku ôdsuwoł maszina nazod. Richat zrobiōł cygareta, wsadziōł do ust, przistowił fojer i gynau jak go ôdpolōł i ôgiyń sie pojawiōł, to film sie skōnczōł.

Rajner po szkolyniu zy knipsowanio idzie po stołek, dosiado sie do starszego filmorza, kery pije tyj, i kładzie kamera przed nim na stole. Biere i zapolo cygareta zrolowano we piyrszym filmie bez kludziorza.

Richat: I jak, mosz to rod?

Maks: Ja.

Richat: Poćwicz se jeszcze, możesz se kejś zabrać do dōm kamera jak ôstōnie trocha bandy. Sōm roztōmajte nasztalowania kadrōw, mocka tego je do znolyziynio i na zicher mocka do wymyślynio. Jacek Saternus sie zno, to ci wytuplikuje i cie wyuczy.

Maks: A ôn niy jedzie do Efu?

Richat: Niy wiym, niy godołech ś nim ô tym. Może za lepszymi kamerami chce pojechać ôboczyć.

Maks: Noo, jo tak słyszołech. Że mo kajś tam jechać do brata. Nale niy wiym eli mo tam ymigrować. Może przijedzie nazod.

Richat: Hmmm… Niych wybiere nojlepij jak umi.

Maks: Jo go niy znōm za fest, nale szkoda, jakby pojechoł, bo dużo sie zno.

Richat: Prowda… A wiysz fto bydzie na festiwalu? Leon Wojtala, co ci ô nim kejś godołech. Ôn kludzi klub zy Mikołowa, “iks”, fest dobry direkter co mocka prajzōw wygroł. Ciekawy czowiyk.

Maks: Bydzie pokazowoł film?

Richat: Ôn niy, bydzie we jury. Nale chopcy ôd niego coś prziwiezōm. Możesz go popytać ô knify abo anōng ô filmach.

Maks: Dobre.

Richat: Mosz ty już wogōle jakoś idyjo na scynario?

Maks: Noo, myślołech trocha. Chciołech sie tyż cia spytać ô jedna rzecz, bo niy wiym. Może głōwno perzōna bōć pokozano jako drugo abo barzij niyskoro we filmie?

Richat: Może. Nale niy medykuj teroz ô takich detajlach. Zy swojim kameramanym se to poustawiosz jak bydziesz mioł rychtowno gyszichta do pedzynio.

Maks: A jak ty wybierosz ô czym robisz film?

Richat: Jak czuja, że chca ô kimś abo ô czymś pedzieć, bo je tam coś, co mie prziciōngo, angażuje moja gowa, to mōm prosto cesta do ôtwarcio biksy zy filmym. Musza to ino ciekawie pokozać. A jak żodno inspiracyjo mie niy dugo chyto, abo chca zrobić cosik małego, to biera co je doôkoła mie i robia z tego a ô tym film, bo to je świat w kerym żyja i zowdy go trza jakoś dokumyntować. Czasym ale mōm chyntka pogrzebanio we sia, we swojij gowie, to zrobia coś barzij intymnego. Nale zowdy musza wiedzieć czymu wybrołech ta idyjo, jaki je syns ôd potrzeby na ryalizacyjo mojich idyjōw.

Maks: A tyn syns, to mo być wewnyntrzny abo zewnyntrzny.

Richat: Tyż, jak potrzebujesz. Bez bajszpil na festiwalu bydzie polityker, partyjniok, Pōn Malak. Pogodo sie ś nim, pokoże filmy, przedstowi poru dyrechtorōm, a niyskorzij do nōm besztelōng na pochytanie pochodu piyrszomajowego abo cosik, co politykery robiōm. Tam syns je ganc prosty, Pōn Malak mo być choby fater ôbywateli, zocny, siylny a szwarny.

Maks: A co z nos bydōm za filmorze, jak my bydymy kryncić tworze a rzicie politykerōw?

Richat: Majeryntni! Hah! Wiysz Maks, że to po to sie robi, coby dostać filmbandy, trocha geldu i mieć pokōj ôd amtu.

Maks: Noo wiym.

Richat: To potym skuli tego bydziesz mioł z czego robić ôbrozy w klubie. A jak jeżeś interesantny w wielgich filmach do kinōw, to pokożesz je na zdowce na sztudyjo.

Maks: A czymu żodyn ôd nos w klubie tak niy robi? Niy idzie na uniwerzytet.

Richat: Bo u nos sōm chopy, co sōm żyniaci a majōm dziecka. Niy mogōm pedzieć adios robota a stoć sie sztudyntami. Ty jeżeś piyrszy we Rolerze taki mody czowiyk, co może iś na uniwerzytet. Co tyż ci życza, bo fajnie, jakby my mieli takigo kamrata. Zowizo na bezrok majōm ôtworzić filmowo szkoła we Katowicach, to niy bydziesz musioł sie przekludzać kajś dalij.

Maks: Jo to raczyj na politechnika powiniynych iś, niż na uniwerzytet.

Richat: Politechnika tyż dobrze. Chyba nawet bydziesz musioł na nia iś, bo sztudyjo ze filmu je ino do ludzi zy jakimś już dyplōmym.

Maks: Ehhh… Nic ino chop sie musi uczyć.

Richat: Chop sie uczy cołke życie! Chop mo zbiyrać wiedza cołki czas, żeby inkszym pōmogać!

Maks: Jo wiym, ino czasym niy poradza zmiarkować wiela trza sie uczyć, rozwijać, pracować, coby mieć tyn pōnkt we życiu, jaki sie chce chycić. Wiysz, kej idzie yntlich siednōńć a se dychnōńć.

Richat: Siedniesz i dychniesz dopiyro jak już nic inkszego niy bydziesz poradził robić. Suchej, niy wybierej se cylu kaj idziesz, ino cesta, kerōm bydziesz szoł, bo to cia zrobi siylnym. Bo bōć kajś czasym sie do skuli cufalu, cygōnstwa abo szwindlerstwa. Niyskorzyj jak już tam jeżeś, to tracisz cołke baczynie na bōcie lepszym, rozwijanie sie.

Maks: Mōm iś cestōm, co niy ma snadno i niy bydzie nojgibszo?

Richat: Bez bajszpil, na poczōntku trzinostego storocza, na krucjata do Palestyny szoł rycerz zy Racibora, Sieciech. Mioł kaj spać, co jyś, z kim ôzprowiać, nale wiedzioł tyż, że sōm ludzie, ô kerych sie godo zy zocōm i kerzy doświadczali niymożybnych mōmyntōw i ôn takim czowiykiym chcioł zostać. Jak ôd nos zaczynoł iś to bōł żodyn bohatyr, lachali sie, że go psy ôd Arabōw zjydzōm, bo taki chechlok z niego je. Durś ale brusił swōj miycz, ćwiczył a wymiynioł sie wiedzōm zy wojokami zy cołkij Europy co tyż tam szli, bo niy chcioł złota, niy chcioł zōmkōw na pustyni, ino chcioł przeżyć ta misyjo, coby mieć ô czym godać abo żeby ludzie mieli co ô nim godać. Yntlich tam prziszoł. Żgoł a tnoł kogo pod ôstrzym mioł, coby niy umrić, a swōj cyl spōłnić. I niy umar. A skuli tego, że nauczył sie bezczas swojij rajzy kōniym paradnie rajtować a śpiywać nojpiynkniyjsze psalmy, to go ludzie tam jeszcze barzij zociyli. Nale niy bōł to do niego plac, w kerym chcioł reszta życio bōć, przeca to mioła bōć ino misyjo, myśloł. Bez to prziszoł hned czas, coby sie nazod brać, a bōł już to czowiyk majyntny, kery wiedzioł co robić, żeby inksi chcieli bōć blisko niego i niy rozłaziło sie to ô machanie miyczym. Kej bōł już sam, to niy siednoł we swojij zogrōdce ze szolkōm mlyka, ino wybroł sie na pranie zy heretykami, kerzy bōli blisko, bo sie schodzili zy zachodu a połednia.  Dziyń za dziyń, rok za rok bōł lepszy a lepszy. Jego misyjo niy bōła ino we Palestynie, jego misyjo, to bōło cołke jego życie, kerego cyl mioł nadziejo poznać dopiyro jak sie skōńczy. I skuli tyj cesty bōł słowny w cołkim kraju, chwołōm sie ôwinoł, a bogactwo nazbiyroł, wiynksze niż potrzebowoł by do kōńca swojich dni.

Maks: No rozumia, rozumia… A jako cesta idzie mieć we klubie. Bo tyż bych poszoł na krucjata wojować. Robić filmy, coby piyńćdziesiōnt ôsōb ôboczyło? Przeca tyla roboty co sie daje w to, tyla wrażanio sōmego sia, to chce sie, żeby kajś dalij to szło.

Richat: Niy kożdy chce, a jeszcze mynij może mieć ta przileżytoś, żeby mōc pokazować filmy poza klubym. Je taki chop zy Siymianowic, taki Antōn. Ôn zaczynoł we klubie we Katowicach, potym poszoł na filmowo sztudyjo i teroz robi filmy do kina a telewizyje!

Maks: To bez uniwerzytetu sie niy do wyńś poza kluby?

Richat: To sōm inksze warōnka. Tam idzie ludzi trefić, co już majōm folōwki^[3] w kinach puszczane. Idzie sie dokuplować do ludzi co w studio robiōm filmy. Na zicher to je nojlepszo ôpcyjo, jak sie chce z tego żyć.

Maks: A tyn chop zy Siymianowic, bydzie na festiwalu?

Richat: Niy.

Maks: Czymu?

Richat: No bo go my niy zaprosili.

Maks: Jak tyż je ze klubu, to na zicher by prziszoł.

Richat: Fortasse… No mogliś, mogliś.

Maks: Powadziyliście sie?

Richat: Niy, kaj.

Maks: Ô baba.

Richat: Niy.

Maks: To ô co.

Richat: Ô to co, co je worte złoto. Niy powadziōłech sie ś nim, ani nikim inkszym.

Maks: Ja, mhm. Jak mocie tajymnica, to niy byda pytoł.

Richat: Bez tajymnic niy ma po co żyć.

Gaszōm cygarety. Maks wstowo, podnosi gilzy, co mu spodły i wyciōngo swōj hefcik, z kerego czyto Richatowi, co i jak mo przirychtować do zalu nōmer sztyrnoście. Dopisuje jeszcze dwa zdrzadła, wielge jak zic ze stołka. Wychodzōm zy La Mansanery a ôddowajōm tablet zy szolkami do Krystyny, kero żegno ich zy szerokim uśmiychym.

Idōm cestōm nazod. Kurzōm. Maks se przipōmino, że mioł znolyź ôkno, z kerego niy widać, że je podzim, nale kludziorz mu godo, że jak bydzie mierzło mu sie bez festiwal, to bydzie za nim patrzoł.

c.d.n.

Rafał Cieplok – z połednia Mysłowic, filmrychter, badajōncy socjologijo pracy i tego jakōm tajlōm ôd życia czowiyka ôna jes. Absolwynt Szkoły Filmowyj m. K. Kieślowskigo w Katowicach, amatorske filmkluby zy PRL bōły tymatym jego pracy licyncjackij.

^[1] praksis – proces, w kerym ryalizowano je teoretyczno nauka ô czymś

^[2] spinokrzok – (lat. Lonicera)

^[3] folōwka – film dugszy jak 70 minut