Projekt Śląskie ABC – globalne rozumienie tekstu czytanego

Dziś w ramach projektu Śląskie ABC o globalne rozumieniu tekstu.
„Globalne rozumienie tekstu” oznacza przede wszystkim zrozumienie tekstu jako całości, a nie tylko pojedynczych słów czy zdań. Chodzi o uchwycenie ogólnego sensu — czyli tego, o czym tekst mówi w szerszej perspektywie.
Globalne rozumienie tekstu to:
• Rozpoznanie głównej myśli — o czym jest tekst
• Zrozumienie tematu i intencji autora — po co tekst został napisany
• Ujęcie struktury tekstu — jak jest zbudowany
• Wyodrębnienie najważniejszych informacji — co jest kluczowe, a co drugorzędne
• Dostrzeganie powiązań — jak poszczególne idee łączą się ze sobą
Globalne rozumienie tekstu Pomaga szybciej i pewniej zrozumieć tekst — w szkole, na studiach i w codziennym życiu. Uczy, by nie skupiać się wyłącznie na detalach, lecz widzieć pełny obraz.
Przykład tekstu w języku śląskim autorstwa Eugeiusza Kosmały (Ojgyna z Pnioków) na poziomie C2:
bydzie sie zawdy fajrowało we piyrszŏ niydziela po piyrszyj wiesiynnyj połni miesiōnczka. Ta skōmplikōwanŏ regla je ci tak po prŏwdzie przełożyniym na słōnyczny we swoji nŏturze kalyndŏrz julijański kōnkrytnyj daty 14 Nisan ze religijnygo kalyndŏrza hebrajskigo, kiery je kalyndŏrzym „lunarno-solarnym” (miesiōnczkowo-słōnycznym). Ta data 14 Nisan wyznaczŏ we hebrajskim kalyndŏrzu napoczniyńcie świynta Paschy, wele ftorego dzioły sie te wszyjske wydarzyni skuplowane ze naszym zbawiyniym. Beztōż tyż Wielkanoc je świyntym ruchōmym i moge przitrefić sie nŏjskorzij 22 marca a nŏjniyskorzij 25 kwiytnia. Ze datōm Wielkanocy skuplowane sōm terminy wiynkszōści zmiynnych, ruchōmych świōnt ôgōlnokrzyścijōńskich i katolickich takich jak: Strzoda Popiylcowŏ, Wieli Post, Triduum Paschalne, Wniybowstōmpiynie Pańske, Zysłanie Ducha Świyntygo, Boże Ciało i inksze. Po wkludzyniu kalyndŏrza grygorijańskigo juzaś pokŏzali sie ôdmiynnōści: we prawosławiu Wielkanoc fajruje sie zgōdnie ze kalyndŏrzym julijańskim. Ôstatnio gŏdŏ sie, coby uzdać Wielkanoc za świynto stałe. Wiymy przeca już dzisiŏj, co Jezus mōg być ukrziżōwany 7 kwiytnia 30 roka, abo – co jes mynij możebne – 3 kwiytnia 33 roka. Skrōny tego znōmy już cheba ta możebnŏ datã mŏrtwychstani, to jes 9 kwiytnia 30 roka. Rzecz ta bōła dyszkutiyrowanŏ ze cołkōm powŏgōm na II Soborze Watykańskim.
Nale, już ôd blank starego piyrwyj nŏjważniyjsze to bōło we piyrsze świynto… śniŏdanie. Kej już familijŏ we cŏłkości przikludziyła sie do dōm ze kościoła po Rezurekcji, znaczy po procesyji ze szpic paradōm skuplowanōm ze tym ci mŏrtwychstaniym, napoczynało sie śniŏdanie, kere ciōngło sie (i dalszij cheba wszandy sie ciōngnie) aże do popołednia. Jŏch jesce ôd mojij starki Klary spamiyntŏł słōwecka, kere klapowali do tego coch skorzij pedziŏł:
„Śniŏdanie ze ôbiadym za jednym zasiadym!”
Typowe zadania do globalnego rozumienia tekstu:
W części ustnej:
• „O czym jest tekst?”
• „Jaka jest główna myśl?”
Wymagane rozumienie tekstu oraz wypowiedź ustana. Niestety nie jest to czysty sprawdzian językowy, bo wymaga wiedzy. Dlatego poziom C2 (wymagane ukończenie 18 roku życia).

W części ustnej i/lub pisemnej:
• „Który tytuł najlepiej pasuje?”
• „Które stwierdzenie najlepiej podsumowuje tekst?”
Test wyboru,który niestety nie jest to czystym sprawdzianem globalnego rozumienia tekstu, bo wymaga także zrozumienia polecenia.

Zwyk malowaniŏ jajec we Polsce je pewnikiym tak stary jak wkludzynie u nŏs  krześcijōństwa. Już Wincenty Kadłubek (krakowski biszop) przi napoczniyńciu XIII wiyka we swojij krōnice pisŏł: „Polacy z dawien dawna byli zawistni i niestali, bawili sie z panami swymi jak z malowanymi jajkami (pictis ovis)”. Je ci to fest interesantne, iże niy ino same malowanie, pisanie jajec to ci bōł zwyk  powszychny, ale i gracki śniymi, mianowane „na wybitki”, „wybitki” abo „walatki”. We takij gracce dwuch chopa praskajōm jajcami (jezderkusie! co jŏ gŏdōm? kroszōnkōma, kroszōnkōma!) we jajca kamrata a fto strzaskŏ jajco sōmsiŏdowi tyn wygrywŏ.

Szanowni Państwo,
Fundacja Nauki i Kultury na Śląsku oraz Związek Ludności Narodowości Śląskiej – Ferajna Ślōnskij Nacyje postanowiły zebrać teksty po śląsku z różnych strona świata.
Na ich podstawie opracujemy testy, które posłużą zainteresowanym do poznawania śląszczyzny innych autorów.
Teksty i testy publikujemy, a osoby zainteresowane przed ewentualnym przystąpieniem do egzaminu będą mogły „sprawdzać” się w domu.
Proszę o nadsyłanie tekstów w Państwa języku śląskim – w takim, jakim godocie, rzōndzicie, szprechocie, jako ino poradzicie.
Korzstamy także z literatury, w tym z tłumaczeń) w języku śląskim.

Przesłane przez Państwa teksty posłużą nauczycielom i nauczycielkom współpracującym z nami do opracowania ćwiczeń oraz testów umożliwiających certyfikację języka śląskiego na poziomie A1, A2, B1, B2. C1 i C2.
Uwzględnimy wszystkie nadesłane teksty, w tym fragmenty literatury pięknej w języku śląskim.
Przed egzaminem w sposób ciągły teksty i testy będą publikowane w mediach, aby umożliwić rzetelny egzamin.
Egzaminy przeprowadzone zostaną zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego. Europejski System Opisu Kształcenia Językowego, ESOKJ (ang. Common European Framework of Reference for Languages, CEFR) – stopień znajomości języka obcego w określonej klasyfikacji, a więc umiejętności w mówieniu, słuchaniu, czytaniu i pisaniu. Wiki)

Pracujemy/ bawimy się w kolejności:
1) Zapoznajemy się z tekstem.
2) Rozwiązujemy test, trzymając tekst przed oczyma.
3) Rozwiązujemy test.

Test (quiz) zbudowany jest zawsze identycznie:
1) Pierwsze i ostatnie zdanie nie zawierają luk.
2) Liczba brakujących liter oznakowana jest przez liczbę kropek/kresek w danym wyrazie:
a) wyraz składający się z parzystej liczby liter: mama = ma __ __ (x:2)
b) wyraz składający się z nieparzystej liczby liter: mōm = m __ __ (x-1:2)
Błedów/pomyłek w śląskiej ortografii na poziomie A i B, nie oceniamy:

Poziomy języka śląskiego – C1 i C2

Najbardziej zaawansowaną znajomość języka śląskiego określa się literami C.
Osoba posługująca się językiem śląskim na poziomie C1 rozumie szeroki zakres trudnych, dłuższych tekstów, dostrzegając także znaczenia ukryte. Potrafi się wypowiadać płynnie, spontanicznie, bez większego trudu odnajdując właściwe sformułowania. Skutecznie i swobodnie potrafi posługiwać się językiem śląskim w kontaktach towarzyskich i społecznych, edukacyjnych bądź zawodowych. Potrafi formułować jasne, dobrze zbudowane, szczegółowe, dotyczące złożonych problemów wypowiedzi ustne.
Na najwyższym poziomie skali oznaczonym C2 znajdują się osoby posługujące się językiem śląskim ustnie i pisemnie w takim stopniu, że mogą z łatwością zrozumieć praktycznie wszystko, co usłyszą lub przeczytają. Potrafią streszczać informacje pochodzące z różnych źródeł, pisanych lub mówionych, w spójny sposób odtwarzając zawarte w nich tezy i wyjaśnienia. Potrafią ustnie i pisemnie wyrażać swoje myśli płynnie, spontanicznie i precyzyjnie, subtelnie różnicując odcienie znaczeniowe nawet w bardziej złożonych wypowiedziach.
Teksty proszę nadsyłać na adres: ABC2026@interia.eu

Prosimy o przesłanie tej informacji znajomym i nieznajomym użytkownikom języka śląskiego.

Uwagi:

Przesyłając materiał wyrażasz zgodę, że nie będziesz rościł żądań dotyczących praw autorskich i żądań finansowych. Przesłanie materiału nie stanowi rezygnacji z praw autorskich, a stanowi zgodę na darmowe przetwarzanie, wykorzystanie i drukowanie przesłanego materiału.

Przysyłając materiał zgadzasz się, że twoje dane osobowe będą przetwarzane w zakresie niezbędnym do tworzenia tekstów egzaminacyjnych, a przechowywać i zabezpieczać je będzie stowarzyszenie Związek Ludności Narodowości Śląskiej – Ferajna Ślōnskij Nacyje.

Wszystkie materiały dotyczące języka Ślaskiego oraz edukacji regionalnej są na stronie Środowisko i język Górnego Śląska.

https://www.facebook.com/profile.php?id=61550746354882

Pozdrowiōm Wos

Nie ma przeciwwskazań, aby z naszej udokumentowanej wiedzy i wieloletniej praktyki korzystały górnośląskie podmioty zajmujące się językiem śląskim, a niedysponujące fachowcami z zakresu glottodydaktyki.
Fachowcami są ludzie po studiach kierunkowych, z doświadczeniem w nauczaniu języków obcych (drugich) na wszystkich poziomach edukacji i z dorobkiem weryfikowanym egzaminami z zakresu językoznawstwa i głottodydaktyki.