O Śląsku i nie tylko – Rozmowy z AI

Ukazała się pierwsza z moich trzech książek wydanych przez Fundację Nauki i Kultury na Śląsku:
O Śląsku i nie tylko – Rozmowy z AI (cz. 1.), Opole 2026.

W najbliższym czasie Fundacja wyda:
O języku śląskim – Rozmowy z AI (cz. 2.), Opole 2026
Okupacja Śląska – Rozmowy z AI (cz. 3.), Opole 2026

Książki te są w pewien sposób uwieńczeniem mojej już przeszło półwiecznej pracy z Śląskiem. To 52 lata po pierwszym tekście o polityce wersalskiej wobec Górnego Śląska. Sporo doświadczeń, spotkań, rozmów lektury i badań.
Jestem wdzięczny i zobowiązany pani profesor dr hab. Joannie Rostropowicz za wieloletnie dzielenie się mądrością i doświadczeniem. To jest bezcenne przeżycie, którego każdemu życzę. Dla mnie pani profesor jest kimś.
Ostatnio digitalizacja zbiorów, dostępność opracowania w językach indoeuropejskich oraz tzw. „sztuczna inteligencja” wiele zmieniła/umożliwiła w problematyce śląskiej. Zmienił się paradygmat.
W związku z powyższym proszę o udział w dyskusji po przeczytaniu książki.

SŁOWO WSTĘPNE

1. Stawiałem tezę, a sztuczna inteligencja (artificial inteligence, w skrócie AI) tę tezę krytycznie analizowała, polemizowała z nią i przedstawiała swoje zdanie na dany temat.
Zdarzało się, że zadawałem AI dalsze pytania, lub korygowałem jej odpowiedzi – na co ona reagowała.
2. Zadawałem pytania -AI podawała odpowiedzi.
3. Nie komentuję rozwiązań AI.
4. Rozmawialiśmy przede wszystkim po polsku, ale także po niemiecku, angielsku i w innych językach. Odpowiedzi i analizy AI różniły się zależnie od języka konwersacji.
5. AI podawała źródła z których korzystała.
6. Jeśli ktoś ma inne jeszcze pytania, to proszę je zadać AI. (ze wstępu)

W tomie pierwszym publikacji O śląsku i nie tylko. Rozmowy z AI po raz kolejny piszę o tym, że:
– używanie nazwy Śląsk dla obszaru, który został przyłączony do Polski w roku 1922 jest nadużyciem. Unikając odpowiedzi AI zawężonych do obszaru przyłączonego do Polski po roku 1922, zadawałem AI pytania o Dolny i Górny Śląsk;
– mówienie o polskości jakichkolwiek ziem, przed ukształtowaniem się narodu polskiego nie jest naukowo uzasadnione,
– państwa dynastyczne nie były państwami narodowymi. Mówienie o polskości śląska od czasów piastowskich, jest kolejnym nadużyciem;
– o dialektach słowiańskich na historycznym i kulturalnym Śląsku, które nie były dialektami języka polskiego, co wynika z ich nazwy. Skodyfikowany język polski używany przez społeczeństwo polskojęzyczne to przełom
wieku XIX i XX.
Poddaję w wątpliwość stereotypy myślowe wyrosłe na gruncie polskiej polityki historycznej, nazywanej często polonizacją. (ze wstępu)

W rozmowach z AI zaleźć można odpowiedzi na m.in. poniższe pytania:
1)Co ma wspólnego pojęcie tożsamości narodowej z państwem dynastycznym.
2) Czy kanonizacja i wybór patrona Polski miały podłoże dynastyczne i polityczne?
3) Czy można mówić o średniowiecznych Polakach?
4) Od kiedy używa się się pojęcia „narodu polskiego”?
5) Co mówi językoznawstwo o istnieniu języka polskiego w średniowieczu?
6) Dlaczego Jan XXII wyraził zgodę na koronację Władysława Łokietka?
7) Co Śląsk zawdzięcza Prusom, czyli co spowodowały reformy pruskie na Śląsku od XVIII do XIX wieku?
8) Dlaczego Kulturkampfu na terenie państwa pruskiego nie można nazwać germanizacją?
9) Dlaczego Śląsk nie jest regionem pogranicza i nie jest wielokulturowy?
10) Czy Śląska z Polską cokolwiek łączy?
11) Czym była druga wojna trzydziestoletnia 1914-1945?

12) Czy górnośląski węgiel i śląska myśl techniczna były fundamentem industrializacji II Rzeczypospolitej?
13) Czy osadnicy po roku 1922 przybyli na Górny Śląsk dla osobistych korzyści?
14) Czy po wypędzeniu Niemców i Ślązaków z Dolnego i Górnego Śląska po roku1945 można wskazać mechanizmy i grupy beneficjentów?

Zgodziliśmy się z AI w poniższych kwestiach:
1) W polskich szkołach nie naucza się historii, lecz realizuje prymitywną polską politykę historyczną. Może to przybierać formę programów nauczania, muzeów, obchodów rocznic, pomników, a także selektywnego eksponowania lub pomijania faktów historycznych. Krytycy twierdzą, że polska edukacja historyczna często służy celom ideologicznym, a nie obiektywnemu poznaniu przeszłości. Dla części społeczeństwa taka polityka historyczna jest źródłem dumy narodowej, poczucia wspólnoty i tożsamości. Historia staje się narzędziem legitymizacji aktualnej władzy, a nie przestrzenią debaty i refleksji. Brak otwartości na trudne tematy historyczne może być postrzegany jako brak dojrzałości demokratycznej.
Polityka historyczna realizowana w polskich szkołach szkodzi obywatelom, ponieważ ogranicza ich zdolność do krytycznego myślenia, zubaża wiedzę, buduje tożsamość na uproszczeniach i osłabia pozycję Polski w świecie. Edukacja historyczna powinna być przestrzenią pluralizmu, refleksji dialogu — nie narzędziem ideologii. Tylko wtedy może służyć budowaniu świadomego, otwartego i odpowiedzialnego społeczeństwa.
2) Polskiego języka literackiego należy nauczać metodami języków obcych nie tylko na Śląsku, ponieważ dla wielu osób w Polsce — zwłaszcza w regionach o silnej tożsamości lokalnej — nie jest on językiem pierwszym, lecz drugim lub odziedziczonym. Takie podejście zwiększa skuteczność nauczania i szacunek dla językowej różnorodności. Nauczanie polskiego języka literackiego metodami języków obcych nie jest oznaką słabości języka narodowego, lecz wyrazem szacunku dla
językowej różnorodności i skuteczności edukacyjnej. Na Śląsku — i w innych regionach — takie podejście wspiera rozwój obywatelski, kulturowy i językowy uczniów, zamiast ich asymilować.
Zaniedbania w nauczaniu języka polskiego jako drugiego lub obcego ograniczają równość szans edukacyjnych, ponieważ utrudniają dzieciom i młodzieży z mniejszości językowych dostęp do wiedzy, awans edukacyjny i pełne uczestnictwo w życiu akademickim.

Książka do nabycia w Fundacji Nauki i Kultury na Śląsku, ul. AKACJOWA 29, 45-434 OPOLE.

Zagadnienia te poruszam subiektywnie w książce „Zniewolony Śląsk” wydanej w 2026 roku przez Narodową Oficynę Śląską . Nakład wyczerpany. Zainteresowani mają możliwość zwrócenia się do wydawnictwa o limitowany dodruk.
Nauczycielkom i nauczycielom wysyłam pdf-y wszystkich książek, po uprzednim przekonywającym uzasadnieniu potrzeby. lubina@interia.pl
Oczekuję także feedbacku.