Nowoczejsni Ślōnski Bajtel

Prezentujemy zwycięski tekst z VII Powiatowego Kōnkurs Slōnskiej Gǒdki w Prudniku w kategorii szkół podstawowych. Konkurs w tej kategorii wiekowej wygrała Natalia Jurkowski ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. Marii Skłodowskiej – Curie w Głogówku. Tekst przygotowała jej mama – Ewelina Jurkowski, a nauczycielem przygotowującym była Ramona Dyla. Zachowaliśmy wymowę oryginału oddającą głogówecką odmianę języka śląskiego.

NOWOCZEJSNI ŚLŌNSKI BAJTEL

Dziyń dobri!

Jŏ je Franek – wszyjscy rzōndzōm mi gizd, ale jŏ nie wiam czamu? Przeca jŏ je spokojni – yno baj kedy cojsik mi se samo wyłōnaczi.

Jŏ je nowoczejsni bajtel ze Ślōnska – czyli taki co mŏ Wi-Fi w dōma… ale i tak mujsi łajzić do ołmy po hasło. Bo hasło to:

„ZjydzNołprzōdÔbiŏd123”

I nie baje Internetu, jak nie zjysz eilaufzupy i kardinadla z gemizōm!

Jŏ żyjam miyndzi dwōma światōma. Z jednyj zajty Internet, TikTok, roboty, co samy skludzajōm. A z drugy zajty – ślōnski dōm, kaj pilot ôd telewizora je ważniejszi jak dowōd ôsobisti.

Jŏ kedyjś padoł ołpowi, iż je cojś takygo jak ChatGPT – takŏ sztucznŏ intyligyncyjŏ,  co ôdpowiadŏ na roztōmajty pytania.

A ołpa do mie – „ A na co mi to? Przecam jŏ mōm ołmam. Ôna wszystko wiy”.

No i mioł recht! Ołma wiy:

– chto se z kim swadziōł

– chto wiela zarŏbiōł

– chto mŏ nowy gardiny

– i chto mŏ krziwo powieszōny ôbrŏzka.

Google przy ołmie to cajmer. (amator)

Ôstatnio ołma ôdkryła Internet. I terŏzki durch ôglōndŏ filmiki z przepisōma, ale i tak gŏdŏ do telefōnu:

-„Jako to? Eee, jŏ by to lepszi zrobiyła”. Bo ołma mŏ przepis w gowie. Zawszy gŏdoł – „dej na ôko”. Jŏ nie wiam jaky to je ôko, ale zawszy działoł.

Nołgorzi bōło jak ołma nauczyła se robić zakupy online. Łowi, klikŏ i nŏgle wrzeszczi:

-„Jerōna!”

No, i prziszło 12 kila cebuly, bo myjślała iże ilojść „12” to numer zajty. Terŏzki pōł familiy ślimtoł  przy ôbiedzie.

Na ja, bo dzisiej to wszystko je na Klik. Klik – i mŏsz nowi szlafancug, klik – i sōm nowy szczewiki, klik – i wiysz jakŏ pogodam meldujōm. A u ołmy z pogodōm je tak –„ Kuknij przez ôkno i ôbejrzdzi, czy sōmsiadka już piere gardiny”. Jak piere, to znaczi iże baje słōńcy.

Ołpa tyż mŏ nowi mobilniŏk. Terŏzki durch dostŏwōm 5-sekundowy głosōwky: „No. Dzwōniōł jŏ. Ôddzwōń”. I kōniec.

A jak se mu pokŏże werbung w telefōnie to se aufryguje, iże zajś go podsłuchujōm.

Ale u nŏs w chałupie  i tak nołlepszy sōm familiyntrefyn i zwyczajy. Na przikład jak przidzie niedziela, to wszyjscy idōm do kojścioła. Muter szykuje koszula, galŏty, anzug… a jŏ se pytōm „Muter, a na co to tak szykownie?” a ôna: „ Bo ludzie kukajōm”. No ale richtig kukajōm – nołbarzi jak mi se baj kedy zdrzymnie w ławce i chrapiam jak traktor.

Niedzielni ôbiŏd u nŏs to je choby finał MasterChef. Ołma warzi, ołpa kosztuje, tanta fanzołli taky niepotrzebny, onkel breloł w cajtōng, foter kukŏ nerowo po garcach, a muter skrzeczi wiela wlejzie. Ale i tak zawszy je nudelzupa, rolady, światłŏ kapusta i klusky. Klusky sōm dobry, ale jak se niymi ciepie w brata, to sōm jeszcze lepszy.

Abo ta nasza ślōnskŏ gojścinnojść. Mŏsz – wejś se jeszcze na drogam. No na drogam – do dōm ôbok.

Po ôbiedzie je chwila pokoju. Bajtly leżōm na wersalce i suchajōm, jak starsi gŏdajōm, jak to piyrwiy było. A gŏdajōm dugo, bo wspōminek majōm wianci jak my dzisiej zdjyńć w telefōnie. Rozprawiajōm nōm, jak to na placu przed chałupōm grali w chowanygo, w klasy i w palanta. Nie było kōmpiuterōw, ale bōł kloc, kamiyń, kōnsek szpagatu i bal, co już pamiantoł inkszy pokolynia.

I jeszcze ty stary zabobōny: Jak ci czorni kot przeleci –pech, jak pod drŏbkōm przelejziesz – pech, jak baba krziwo kuknie – to już nie pech – to wyrok!

Jak jŏ ich tak suchōm, to powiam wōm, kedyjś to życiy na Ślōnsku było inkszy. Nie było tejla mobilniŏkōw, ale za to było wianci szpasu i gŏdki.

I wiycie co?

My se śmiejymy, iże starsi nie ôgarniajōm technologjy. A ôni se śmiejōm, że my nie poradzymy

– rozpŏlić w piecu

– ôstrugać kartŏfli bez YouTuba

– ani nejś drogy bez nawigacjy.

Muter mi ôstatnio padała: „Wy mŏcie GPS, a my mieli rozum!”

Aż mie zatkało. No ale to prŏwda. Bo my umiymy ôbsługować 5 aplikacji narŏz, a muter poradzi ôgarnōnć całōm familiam jednim  blikam – jak kuknie na mie, to siedzam cicho jak mysz pod mietłōm.

Możno świat idzie do przodku, ale jedno se nie zmiyni – ślōnski humor i dobry sercy. U nŏs dali ważny je co by se śmiŏć, pomŏgać sōmsiadōm i gŏdać po naszymu. Bo Ślōnsk to nie yno miejscy na mapie, ale dōm, do chtorygo zawszy chce se wrŏcać.

I nawet jak bajymy mieli internet 7G, to  jak ołma powiy „Poj sam bajtel..” – to polecisz prandzi jak światłowōd.

No i tak to u nŏs je. Jŏ niby gizd… ale muter rzōndzi, iże baje zy mie porzōndni chop. Ale jak kukōm ile razi mie już gōniyła laciam, to jŏ myjślam, że nołprzōd baje zy mie gibki chop.

No. I pamiyntejcie. Jak nie wiycie, co robić – idźcie na kafej do sōmsiada. A jak sōmsŏłd nie mŏ kafeju – idźcie do inkszygo. To je nołstarszŏ ślōnskŏ aplikacja społecznojściowŏ.