Jak czytać “Pucha” bajtlōm?

Kupiōł/kupiyła żeś “Niedźwiodka Pucha”, coby go poczytać bajtlōm? Brawo! Bydziecie mieć z tego moc szpasu bez nojmynij dziesiyńć familijnych wieczorōw – po jedyn na kożdy rozdzioł. Ino podwiela żeś jeszcze niy zaczōn/zaczła – dej pozōr! Nojprzōd poczytej se “Pucha” samymu/sama. Aby tyn rozdzioł, co go zaroz bydziesz czytać na głos.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Dej se wytuplikować, po jakimu to je takie ważne.

Roz – bo my durch niy sōm przizwyczajyni do czytanio ślōnskich tekstōw. A dzieckōm czytać trza na głos, nojlepij z intōnacyjōm i głosami ôd bohaterōw – musi to iś leko i naturalnie. Tōż jak bydymy sie pukać, to na drugi roz usłyszymy ôd nich, żeby dać sie do jakijś “normalnyj” ksiōnżki – napisanyj po polsku – przi kieryj niy mielimy takich problymōw.

Dwa – bo my niy sōm przizwyczajyni do eksperymyntōw z godkōm. To je mało wiela norma, iże we modernych ślōnskich tekstach godka je fest kōnserwatywno. Autory z wiynksza patrzōm, coby napisać tekst klarowny, autyntyczny, “czysty”. Taki, przi kierym czytocze pedzōm se “richtich, tak sie u nos godało”, “takech słyszoł godać mojij ōumy”, “to je ale echt po ślōnsku”. A Puch we przekładzie ôd Kulika trzimie sie blisko ôryginału, w kierym je moc bajstlowanio a graczkōw ze słowami. Niy ma to fest ciynżkie, a spokopiynie, co je louz, dowo moc szpasu… Ale niy znōmy tego, niy sōm my nauczyni tak czytać. Tōż jak ôroz trefisz jaki wic ze słōwek, a go niy poznosz, zaroz pudzie to wysłyszeć przi czytaniu. I ani ty, ani bajtel niy ôsmiejecie sie, a ku tymu bajtel zmiarkuje, iże cosik sam je niyrichtich. Trza tyn kōnsek znać, jak chcymy tak go przeczytać, coby jednyj abo drugij słownyj graczce pōmōc, a niy jōm popśnić.

Trzi – jak czytōmy bajtlōm i rozchodzi sie nōm ô nauka ślōnskij godki, muszymy se ta godka na żywo zmiyniać ze “ksiōnżkowyj” na “nasza”. Ô co sie rozchodzi? Tekst pisoł Grzegorz Kulik, co je z Bytōmia – i tako tyż je ôd niego godka. Tōż inkszo jak Twoja – chyba że prawie tyż tam miyszkosz. I jak czytosz to do siebie, to niy ma problymu, bo chocioż byś niy znoł/znała inkszych słōwek i formōw, to drap spokopisz, co je co, a ku tymu jeszcze zwiynkszysz swoja znajōmoś ślōnskij mowy. Ale przeca z czytaniym bajtlōm je inacyj! Ônym czytōmy gynau na to, coby tykły swojij-ślōnskij, czytanyj godki. Tōż dobrze by było, coby dostowały te formy, co je znajōm, co sōm do nich – i do ciebie – naturalne. Bezto na żywo, przi czytaniu, roz za kiedy bydzie trza cosik pozmiyniać. Niy przeczytōm, iże Kangu biere Rzika do kabzi – bo chca, coby moje bajtle przōdzij poznały-uwidziały-spokopiły słowo, co je używane u nos. Tōż czytōm – “do kapsy”, chocioż widza “kabzi”. Abo widza stoć “wziyna ja za rynka”, ale czytōm: “wziyna jōm za rynka”, bo tak sie u nos ôdmiynio. Wierza Ôpoloki bydōm se musiały pōzmiyniać roztōmajte “trowy” na “trouwy”, “ptoki” na “ptouki” – i tak dalij podug tego, jak tam kaj godka wyglōndo. Na szczyńście styknie ino trocha tryningu i roz dwa sie chyto te “cudze” formy i zmiynio na “nasze”.

“Puch je super” – padajōm moje dziecka. I richtich taki bōł – i do nich, i do mie. Ale coby naprowda radować sie z tego czytanio – i to społym z bajtlami – werci sie do niego przirychtować. Wiym to – sōm widza, kaj żech im je zmaściōł, boch se padoł – “E, jo tego niy szafna?!”. Tōż jak czytać, to dwa razy – roz do siebie, potym już wszyskim.

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Rafał Szyma

ur. 1981 w Katowicach. Pisze pō naszymu (Wachtyrz.eu, blog, przekłady, tōm ôsprŏwek "Leanderka", popularyzacyjŏ ślōnskij gŏdki). Na beztydziyń robi za projektanta graficznego.

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza