Bronisław Wątroba: Jo a ślōnsko godka (#5)
Trza mi jednak jeszcze wrōcić do finału ty piyrszy edycji plebiscytu Pszociela Ślōnski Godki. Spōmniołech iże przijechoł na to tyż laureat ze Niymiec, dyć niy szkryfnōłech tego iże łōn prziwiōz piniōndze ze ściepki miyndzy tymi Ślōnzokami co szkryflali ze Niymiec na rudzkim forum, kere żech prowadziōł we tym portalu „nk.pl”. Nō, te piniōndze doł mie cobych doprowadziōł jakosik do ustanowiynio prowdziwy odznaki ô mianie tego ślōnskego plebiscytu i tytułu. Jako żech to mioł zrobić? Ferajna PLS sama ideja trocha prōmowała i popiyrała, dyć kej ofyn wolała w to cołkym niy włazić, to trza mi bōło ze tym polyźć kaj ińdzi. Zwrōciōłech sie ze tym do halymbskego Koła Zwiōnzku Gōrnoślōnskiego, do kerego żech tyż noleżoł, a nawet bōł żech jednym ze jego założycielōw we 1990 roku. Koło ZG bōło za tym, tōż na listopadowym „Zeflugu…” zrobiyli my jeszcze mało ściepka i wpłynōł tyż datek ôd „klasowicza” ze USA. Ze kōńcym roku 2009 ta odznaka już bōła ustanowiōno i zamōwiōno we fyrmie kero jōm miała wyprodukować. Sōm kōncept i regulamin mioł tyż charakter autorski, to bōło ważne skiż tego iże sama ideja tytułu pojawiyła sie przōdzi na trefie ferajny PLS. Odznaka miała być trzistopniowo (brōnotno, srybrno i złoto), a ôd prziznanio brōnotny do srybrny miały regulaminowo przyńść przinojmni dwa roki, zaś ôd srybrny do złoty – trzi roki. Nojważniejsze jednak bōło to iże we regulaminie znodła sie ciekawo „furtka” – niy yno Zwiōnzek Gōrnoślōnski mōg jōm prziznować. Ja, we tych miastach i gminach kaj bōły Koła ZG prawie łōne miały je nadować. Tam kaj jednak ZG niy bōło odznaki mōgła nadować cołkym inszo ferajna, dyć za zgodōm halymbskego Koła ZG, kere jōm ustanowiyło. Na tyn przikłod bōła prziznowano we Jastrzymbiu Zdroju przez lokalno ferajna, a we Świyrklanach przez Ruch Autōnōmiji Ślōnska, choć ta ferajna niyroz dość ôstro rywalizowała ze Zwiōnzkym Gōrnoślōnskim. Tōż regulaminowōm idejōm bōło tyż to coby ta odznaka kuplowała, a niy tajlowała Ślōnzokōw kierzy cosik zocnego dlo ślōnski godki starali sie robić. Ja, sama odznaka pokuplowano bōła tyż ze internetowym plebiscytym ô takim mianie. Laureaty kolejnych edycji mieli tyż nominacjo do ty odznaki. Tela yno mōg żech gwarantować jako jyj pomysłodawca kery i na dyplōmach niyroz kłod tyż swōj podpis. Same przyznanie odznaki jednak noleżało do Zarzōndu Koła ZG.
Odznaki już ze poczōntkym 2010 roku pokozane zostały Kōnwyntowi Prezesōw Zwiōnzku Gōrnoślōnskego. Mono conikerych tam to zodziwiyło iże lokalne Koło ZG sie aże na cosik takego ôpowożyło. Po prowdzie, małokere Koło ZG tyż bōło wtedy za tym coby u siebie to prawie nadować, choć ze drugi strōny bōły tyż ruchy coby Zarzōnd Głōwny ZG przejōn ta odznaka – regulamin jednak ustowioł to inaczy. Szczyńściym Koła ZG same stanowiōm ô tym co prawie „bajstlujōm”, a halymbske Koło ZG richtig miało ta odznaka fest we zocy – niy zrezygnowało. Piyrsze nadanie ôdbyło sie szumnie prawie skiż Miyndzynarodowego Dnia Jynzyka Ôjczystego (21.II.) Tōż tym samym te świynto we naszym regjōnie piyrszy roz we historyji ôbchodzōne bōło jako Dziyń Ślōnski Godki – niy mōgło być inaczyj. Koło ZG tym razym zrychtowało fajnisty tref we halymbski restauracyji, na kerym ofyn uhonōrowano siōdymka miyszkańcōw Rudy Ślōnski brōnotnōm odznakōm Pszociela Ślōnski Godki. Tako już ôd 2010 roku, we regjōnie je tyn Dziyń Ślōnski Godki jakosik fajrowany i zowdy tyż przi tymu sōm nagrodzani odznakami dobrodzieje ślōnski godki. Halymbske Koło ZG skiż tego świynta, już we kolejnym roku, zrychtowało społym ze rudzkōm szkołōm (dzisioj to SP nr 40) kōnkurs recytacyji ślōnskich wierszōw, kerych przeca z roku na rok ciyngym nōm przibywo. Co roku, wele 21 lutego, rychtowane je to dlo szkolorzōw (przōdzi uczniōw podstawōwek i gimnazjōw, a terozki już yno podstawōwek). Odznaki te nojczyńści prziznowane sōm nauczycielōm co dbajōm ô ślōnsko godka we swojich szkołach, dyć trefiajōm tyż potym kejniykej i do modych laureatōw tych kōnkursōw.
Jeszcze we maju 2010 roku Zwiōnzek Gōrnoślōnski planowoł uhōnorować tako pani synator Maria Pańczyk-Pozdziej, kero miała gościć na oficjalnym trefie ferajny. Przirychtowany już bōł dyplōm, dyć do wrynczynio tego wyrōżniynio jednak już niy doszło. Katastrofa smoleńsko i tymu stanyła na przeszkodzie. Niyskorzyj zaś już niy bōło ku tymu okazji coby to pani synator ofyn nadać, tym bardzi iże zaczła sie dość ôstro polityczno ôstuda wele uznanio ślōnskego jynzyka.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Na podzim 2010 roku dokuplowołech jednak prawie do corocznego pōntu Zwiōnzku Gōrnoślōnskego na Annaberg. Szpecjalnymi, hōnorowymi pōntnikami byli tyż: poseł Marek Plura i ślōnski pisorz Marek Szołtysek. Anō, po mszy wszyjscy zeszli my sie we tamtejszym dōmu pōntnika, kaj prawie tym dwōm persōnōm bōły wrynczōne odznaki Pszociela Ślōnski Godki. Wszysko sie akuratnie ôdbyło, a jo przi tymu mōg żech sie ździybko pogodać ze posłym Markym Plurōm. Istny już wtedy mocno staroł sie ô to coby naszo godka bōła podźwigano we polskim prawie na muster jynzyka kaszubskego. Dlō mie to bōł richtig szczyńśliwy tref – ôd tego czasu poseł zaproszoł mie na to co łōn rychtowoł we regjōnie, a co tyczyło sie tyż prawie jynzyka ślōnskego. To co staroł sie robić poseł dowało nadzieja iże je szansa na to, co nasz jynzyk pokulo sie we kōńcu śladym jynzyka kaszubskiego.
Jo sōm jakosik inaczyj tyż żech już patrzoł na te „forumowe wojynki”, kere ciyngym sie we portalowych wōntkach „ôbjowiały”, a przeca „sfora” niy poradziyła za pierōna przerwać tego co ze bywalcami forum my rychtowali i ze sukcesami sie kulało. Te ôszkliwe żganie ôkozywało sie gynau jałowe, kej jakosik szczyńśliwie szło jednak wszysko ciś do przodka. Nō i tak wpod mi do gowy kōncept coby to wszysko ôpisać i po krōnikarsku, i dlo szpasu jako akuratno tragikōmedyjo, choć przeca yno bowiōł żech sie we Internecu ślōnskōm fraszkōm i rymowankōm. Anō, zabrołech sie za to już ze nowym rokym. Wartko to wszysko poszło. Stykło yno poczytać wōntki na forum kere żech prowadziōł, jako tyż zajrzeć na inksze, te kōnkuryncyjne ślōnske fora na portalu „nk.pl”. Spōmniołech tyż to, co zaszło na trefach ferajny Pro Loquela Silesiana i jakoś tak, nawet niy we dwa miesiōnce, bōłech fertig ze tragikōmedyjōm ô tytule „Plebiscyt we Necie”. Po prowdzie to yno ze postaciami przōdzi miołoch trocha utropy. Zdało mi sie iże byłoby ich jednak za wiela. Poradziołech sie ze tym tako, iże pokuplowołech to co pedziały 2,3 persōny ô jedny liniji. Dziynki tymu postaci we ty tragikōmedyji mōgło być ôziym, a niy poranoście.
Przōdzi mioł ze tego być yno ekstra wōntek forumowy, kery zresztōm doł żech tyż na forum portalu „gazeta.pl” – te „prywatne”. Wōntek na „nk.pl” mōg sie stracić – do tego tam przeca kejniykej dochodziło. Czas ôkozoł sie już wtedy dlō mie bardzi łaskawy, a mono raczyj dlo ty moji piyrszy tragikōmedyji (jeszcze yno forumowy).
Przez to iże kōntaktowoł żech sie już wtedy ze posłym Markym Plurom, ôpowożołech sie prosić go ô wsporcie kōnceptu coby ta moja tragikōmedyjo bōła wydano, coby ukozoł sie tōmik poetycki. Posłowi tyż to sztimowało – przistoł na to, iże wykupi połowa nakładu ôd wydowcy, a zamōwiōł żech tego pōł tysiōnca. Zdało mi sie iże tela wystyknie, bo chocioż proza po ślōnsku już bōła popularyzowano, to ze słowym wiōnzanym jednak bōło inaczyj. Nō, tōż – co być miało to sie stało.
Rok 2011 bōł rokym welunku prlamyntarnego, tōż poseł rozdowoł te tōmiki na swojich przedwyborczych trefach – taki gadżet mu sie akuratnie wtedy przidowoł. Pamiyntōm iże na benefisie Mariana Makuli we dōmu kultury na Frynie poseł Marek Plura rozdoł jakosik setka tōmikōw ze ty swoji puli. Jo tyż żech tam bōł i kukoł żech na tych kierzy to ôd posła brali. Prziuwożōłech iże wziōn ta moja tragikōmedyjo „Plebiscyt we Necie” tyż świynty pamiyńci Michał Smolorz i gynau ciekawiyło mie fest jego zdanie ô tym coch wydoł. Ja, po jakisik dwōch tydniach ôd ty imprezy ôpowożōłech sie skiż tego nawet szkryfnōńć do Michała Smolorza na adres mailowy.
Ôdpedzioł mi, dyć przōdzi szkryfnōł yno iże niy czyto zarozki wszyskego co dostowo, bo mo za wiela inszych spraw na gowie. Widać jednak niyskorzyj siyngnōł po ta moja tragikōmedyjo, bo za jakeś trzi dni zaś mioł żech ôd niego majla. Szkryfnōł iże do sie to czytać i idzie ze tego tyż polachać, dyć skiż takego felera jakim je „pszociel” przez „sz”, to jednak je gańba.
Jerōnie, zarozki mi sie spōmnioł jako mie sztychowali, kej sie pokozała ta odznaka Pszociela Ślōnski Godki. No, jo jednak ze tego już wtedy robiōł żech szpas i kōntrowołech to fraszkōm.
Na pszczynianka
We pszynicy wele Pszczyny
Pszociel z Pszowa bōł w niyj driny.
Dyć jak mi już sōm Michał Smolorz prawie taki „feler” wyciepoł, toch spōmniołech tyż kōnkurs we kerym łōn zdo sie bōł jurorym, a ôgłosiła to we 2009 roku Gazeta Wyborczo (jyj katowicki dodatek). Kōnkurs mianowoł sie „Nojpiykniejsze ślōnske słowo”. Sōm żech tam podesłoł „Sowizdrzoła”, coch wytuplikowoł prawie ślōnskōm rymowankōm. Wygrało wtedy słowo „pszoć”. We Gazecie Wyborczy drukli cołki brif laureata, we kerym te słowo bōło szkryfnione przez „sz”. Jednak przi tymu pokozane bōło zdjyńcie karlusa kery trzimoł kartka ze słowym „przoć” (przez „rz”). Bōł to prawie szef ferajny PLS, a niy autor tego brifu. Co ciekawe, na strōnie Uniwersytetu Ślōnskego ukozała sie tyż krōtko notka ô tym kōnkursie. Szkryfli w niyj jednak iże słowo kere wygrało idzie dać szworako: „pszoć”, „pszać”, „przoć”, „przać”.
Nō, kej żech to wszysko przedstowiōł Michałowi Smolorzowi, tyn szkryfnōł mi tako: Toś chopie uparty, dyć pisz jako ci sztimuje, kej jeszcze możesz.
Nō, toch sie za to zabroł.
c.d.n.
Bronisław Wątroba
