Rafał Cieplok: Amatory. Part 4. Filmfestiwal

Prolog
Part 1. Chopcy zy kamerami
Part 2. Rafał Cieplok: Amatory. Part 2. Byczo godzina
Part 3. Rychtum Regnum

Part 4. Filmfestiwal

05.11.1977

 Piykny dziyń festiwalu bōł richtig piykny. Po piytnostyj klara zgłymbiōła kōntrast zielōnych dźwiyrzōw ôd fajersztele do ćmawych cegieł, z kerych cołke stawiynie zrobiyli. Futrziny ôkiyn posztrajchowali na czorno, chocioż niy brakowało czyrwōnyj farby, bo kejś ftoś pedzioł, że tak bydzie dostojnij. Za to czyrwōne bōły kwioty ôd durś podcinanego spinokrzoka ôbrostajōncego trzi ściany, kere niy połōnczōły sie z resztōm grubowych budōnkōw. Rośliny a zielōne dźwiyrze bōły wizualnymi aspektami, kere robiōły wrażynie, że w postrzodku budōnka bydzie jako dżungla abo las. Brakowało ino dać na dylōwka skōra strōma a ziymia, co bydzie kludzić ôd wychodu.

Zamiast ziymie do wychodu kludziōły sztyry schody a metalowy gylynder po lewyj zajcie. Ôparty ô jego noga bōł twōrca, co psińco jeszcze stworzōł, a kożdy proces ku tymu zmiyrzajōncy idzie mu we srogim bōlu ôd kryatywności. Ôparty myśli ô gyszichcie, kero bydzie sie dało zrobić na scynario do filmu. Godali mu, że mo szrajbnōnć to, co czuje, nale jak ôn mo zrobić bild ô tym, co czuje, jak niy wiy, jak pedzieć, że czeko na jakiś pozitiw zignal, co dowo pretekst do myślynio, że dobrze mu idzie we grze mianowanyj życiym.

Jak idzie ôbiyranie roztōmajtych ôpcyjōw, co pojawiajōm sie przi kōntynuowaniu ciyngiym swojich przigod? Jak idzie egzekwowanie decyzyjōw? Do sie ôboczyć, kaj te pōmiany kludzōm? Ino, że tak blisko nieba, to je chyba ciynżko czuć coś inkszego, niż śmiych abo gniyw…

Maks idzie do krzoka przed dźwiyrzami do fajersztele, bo widzi, że ftosi tam wyciepoł cajtōng, zamiast do hasiōw. Niy społ, wiela winiyn przed szychtōm, nale już nauczōł sie, jak w takim sztańdzie fōngować, żeby niy ôdstować ôd normy. Po robocie poszoł sie zdrzymnōnć na chwila do werksztele klubu, Berci, nale chwila niy minyła i prziszoł Jacek Saternus z Augustym Piwko, kerzi mu kozali iś, bo musieli cosik zrobić. Film tak niyskoro przed festiwalym mōntować? Trza mieć ôpowoga. Rajner musioł sie posuchać i chcioł we Fauście se lygnōnć na biōrku, nale chyciōł go Paulek i kozoł mu prziniyś rzeczy do festiwalowyj kuchnie. Dospać sie niy mōg, nale aspōń mōg se zrobić kawy, kero na pora godzin czowieka poradzi rozbudzić.

Po zaniysiyniu cajtōnga do hasiōw i ôstatnim szluku czornego napoju, mody filmorz słyszy, jak idzie jakoś kobiyta z chopym. Żodne niy mo szpilek ani podkōw, nale robiōm głośne klangwele bez namiyntne wadzynie sie. Ciepane sōm argumynta ô braku wiedzy na tymat życio na zachodzie, ô bycie zaślepiōnym społecznōm presyjōm, a znolozło sie nawet lamyntowanie na familijo, ôd keryj jedna ze zajtōw kōnfliktu sie niy rōżni. Amatōr mo nadziyja, że niy idōm na festiwal, bo larma ani złyj ynergije tam niy trza. Głosy sōm głośniyjsze, tōny sōm barzij żgajōnce, słowa mynij przemyślane. Niy spoziyrajōm na sia, krok po kroku stōmpajōm po tretuarze na aryale gruby, czyli tam, kaj trza mieć przepustka, bez to tako porka tutej niy je bez cufal. Pojakymu bierōm swoje prywatne turbacyje i przinoszōm do ludzi? Abo to tak ôroz im prziszło i przi spusobności poroczōm festiwalowiczōm swoja nygatywno launaō?

Nale niy idōm do fajersztele. Przeszli durś. Porka nawet zaroz kōńczy zwada bez danie se ôficjalnego info, że im je egal  prowda ôd drugigo i je cicho. Bodej te zielōne dźwiyrze sōm poczarowane abo spinokrzok, kery kōńczy kwitniyncie, szlojdnōł w nich jakiś pyłek na uspokojynie.

Niykerzi zdo sie sōm swadliwi ôd urodzynio do zemrzynio. Jak ujek Waldek a ciotka Ewa, co durś drōm sie po siebie, jakby wiedzieli, że nic złego skuli tego im sie niy stanie. A dobiere sie taki z takōm, co durś ino szukajōm, za co idzie bajsnōnć drugigo i voilà – larmo! Ciekawe, eli ôni to pamiyntajōm, te mōmynta darcio sie, abo sōm tak poskłodani, że niy czujōm tego nogłego wybuchu ymocyjōw we zajta drugij perzōny. No, ôni niy czujōm. Jejich ôbtoczynie, familijo, kamraty, żodyn im tyż niy godo ô jejich felerach w zachowaniach i ô tym, jak wpływajōm te ekspresyjne eksplozyje na inkszych.

Żodyn niy godo, bo przeca idzie czuć ino śmiych abo gniyw z takich sytuacyjōw. I niy trza sie tyż tropić wpływym tego na jejich dziecka, bo majōm kaj spać, co jyś, niych dziynkujōm. Dej im Bōg pokōj dusze, bo ô pokōj gowy to ganc niy majōm co prosić.

Możno to je idyjo! Sytuacyjo, kej ludzie robiōm larmo bele ô co, bo tacy sōm. Abo to je tak, że sōm perzōny gładke, kerych gynau ôkreślōne perzōny, charaktery, robiōm ôstrymi. Richat roz godoł, że nojbardzij w życiu niy mo sie rod ludzi, kere sōm na nos podane. Godoł tyż, że niy mo sie rod rylacyje z kimś, a niy tego kogoś per se. To tyż musi być gynau tak, że z czasym czowiek sie pōmiynio i po jakimś czasie te charaktery niy pasujōm już tak, jak na poczōntku. Za fest sie ludzie robiōm podobni? A co, jak kōmuś sie priorytety pōmiyniajōm i fōndamynt wiynzi miyndzy tymi perzōnami już niy ma taki sōm?

 

Do fajersztele idzie Ernest Szarlej ze znōmym a uwożanym chybskim direkterym, Franciszkiym Dzidōm. Maks wstowo ze schodōw, wyciepuje umarto cygareta, ôtrzepuje rynce z marasu, dyktuje trzi kroki z wyciōngniyntōm rynkōm do powitanio gościa i godo mu, że miyło mu powitać go na festiwalu Rolera i że fest mo rod jego filmy. Dzida je trzidziści jedyn rokōw starym chopym, co ôblyczōny mo bioły pelcmantel, jasne dżinsy, czerwōny cwiter, a cołki sznit dopołniajōm zōnbryle, kere syjmuje, pod włosami, co idōm do ramiōn. Ścisko rynka modego filmorza, puszczo mu ôko a wlazuje do fajersztele rajn. Ernest idzie za nim i nakozuje adeptowi iś tyż.

Dzida poszoł, kaj mu synsa pedziały, że mo szukać inspiracyj, a dwōjka z Rolera poszła do kuchnie, kaj starszy ôbiecoł mieć coś do rajnera. Na stole ze małym jodłym bōła maszina ôd życio a śmierci filmorzōw – kamera. Gynau tako, jako Maks już używoł we gynau tym samym placu. Weźniesz ja, polotosz trocha po ludziach i zrobisz knipstoryjo, coby my mieli na pamiōntka – słyszy festiwalowy debiutant. Amatōr je fest rod a sztolc – zrobi swoja piyrszo rylacyjo! Dostowo instrukcyjo, co mo być knipsowano: miano a edycyjo festiwalu, roztōmajte party fajersztele, nojwiynksze gwiozdy, prajzy a wygrani. No i trocha ambiyntowych knipsōw, żeby dać miyndzy ujynciami, bo dyć to je filmfestiwal!

Amatōr Szarlej idzie do rōmy wele ajsszranku, bo czuje, że bydzie tam cosik dobrego, a amatōr Uniwersal ôstowo przi stole ze potynżnōm maszinōm, kero chwila bado z roztōmajtych kantōw, nale już autōmatycznie ôbroco ja, bo medykacyje bierōm cołko jego pozorność. Ernest ze złotym pakōngiym batōnikōw w rynce wyglōndo choby swoja prajza na festiwalu już dostoł i bodej biere sie fajrować, bo zniko w cygarytowym smōndzie z antryja fajersztele.

Serce adepta klupie gibcij, a w gowie furgajōm mu scynaria z prziganami, co klubiorze bydōm mu godać, jak popsuje wszyske ujyncia, niy nagro nic jak miało być i jego robota bydzie tak zło, że gańba to bydzie nawet miyndzy nimi w klubie pokazować. Myśli: co, jak jeszcze niy ma teroz czas na tako zapowiedzialno rzecz? Tyla filmorzōw przijechało, coby sie trefić a poôzprowiać ô kōnszcie, a mody amatōr zaprezyntuje knipsowo kakofōnijo… No to co, trza kejś wylyź na świat i trza kejś tyn świat zrobić swojim! Jak sie na poczōntku zrobi jakiś feler, to trza sie poprawić, pracować, rozwijać, coby niyskorzij robić ino take felery, że mało fto nawet wiy, że niy tak to miało być. Złōmanie.

Maks biere kamera, krynci korblōm, idzie na antryj, przikłodo maszina do ôka, robi wdych, roz, dwa, trzi, nacisko kokot… akcyjo!

 

VIII Amatorski Film Festiwal – Roz Bez Rol

 

Zy ściany z mianym a krokodilym pod paryzolym, czyli logo festiwalu, kamera filuje na dźwiyrze ze placu do antryja, bez kere wchodzi rajn szykowny chop, stary jak Paulek, we siwym mantlu, tak jak wszysko na filmbandzie, i idzie do szatnie, coby, jak idzie miarkować, tyn wiyrchni klajdōng seblyc. Kamera durś filuje. Trōjka gości wychodzi ze zalu wele tyj izby i keruje sie ku wychodowi na plac. Chop, już bez mantla, wyłazi ze szatnie i idzie do ôtwartych dźwiyrzōw ôd nojwiynkszyj izby – La Mansanery, a bez tyn czas wito sie jeszcze ze dwōma inkszymi filmorzami. Kamera durś filuje. Idōncy za tym chopym i skryncajōncy za nim, adept wlazuje do głōwnego placu tego przitrefiynio, kerego dalszy aryał chowie sie za cygaretowym smōndym, jeszcze wiynkszym, niż we antryju. Widać teroz mocka chopōw kurzić a pić tyj. Kamera dalij niy filuje – trza zaś korblōm pokryncić, bo niy ma bateryje.

 

Maks syjmuje kamera z ôka i bado mōmynt – ze jednyj zajty La Mansanery je stōł ze prajzami, a z drugij miano festiwalu na ścianie ciepniynte bez projektor. Roz Bez Rol biere syns ôd tego, że piyrszy roz Roleroki dali na jednyj filmfalfie wszyske filmy do kōnkursu, bo przodzij durś bōł za fest miszōng ze kożdym filmym na inkszym nośniku. Łōnskigo roku Ernest trzimoł wszyske falfy ze głōwnego kōnkursu w kuchni, potym na stoliku jury, a potym doł je na stołek wele masziny do wyświytlanio ich na ściana. Nale bezczas cołkigo wydarzynio potraciōł dwa ôbrazy, bez co autory tych dzieł miały tego wieczora do niego srogo aufryga i radszyj niyskorzij tyż.

Teroz styknie ino puścić filmy, a do kōńca filmy same bydōm furgać, chyba, że ftosi zapauzuje tyn proces. Na festiwalu je lepszy projektor niż na kożdo we Rolerze, bo mo szalter, bez to idzie snadnij sztopować a sztartować puszczanie bildōw.

Na postrzodku zalu stojōm stołki, niykere grzōne, niykere boczōm sie na sia i sōm ôdwrōcōne, a pora je nawet ôblyczōnych. Adept słyszy richtig pasyjo we ôzprowach ô filmach i filmorzowym byciu, co mo rod, bo zowdy je dobrze być wele ludzi, kerzi poradzōm znolyź w życiu tymat do przepadzitego pytlowanio. Widzi kamratōw ze swojigo klubu, ôrnamynta co przodzij prziniōs, a dwōch takich, co tyż zdrzōm po zalu i ôzprowiajōm. Idzie bliżyj ku nim, skuli czego zaczyno słyszeć ôbmowne lachy, kere sōm kōmyntorzami ô wyglōndzie gości. Hyniek Cieplok a Paulek Janota sie trefiyli przi szranku ze filmfalfami ôd Rolera, coby ich wachować przed raubiyrzami kōnsztu, a przi ôkazyji ciepnōnć kōmyntorzym ô klajdōngach ludzi.

Rajner krynci korblōm, jak idzie, coby mieć przirychtowano kamera choby ôroz bōło coś wertnego sknipsowanio, nale ani to, ani spoziyranie po festiwalowiczach, niy ôcyganiōło jego spōłklubiorzy. Jego ôczy wszysko już pedziały. Niy staroł sie schować tego, co poczuł, bo niy wiedzioł, że to aż tak po nim widać. A uczucie bōło spowodowane tym, że coś mu na tym festiwalu ô kimś przipōmniało…

 

Paulek: Co ty taki markotny, mody?

Maks: Co, jo?

Hyniek: Baba?

Maks: Może baba, może chop.

Paulek: Nojgorzij ś nimi. Co żeś zrobiōł?

Maks: Dyć jo niy byda z takimi starymi capami godoł ô poważnych sprawach.

Hyniek: Złōmane serce. Czasym sie-

Maks: To niy ma złōmane serce. Niyważne i niy interesujcie sie.

Hyniek: No to szrajbnij jij listek. Abo niy wiysz, kaj miyszko?

Maks: Niy byda jij nic pisoł, a wōm nic godoł.

Paulek: Jak tyś chopie rōmantyk je, za babōm ci sie cni, to za miynki jeszcze mosz bas. A ôna i tak cie smoli. To je baba.

Hyniek: A czymu niy godocie?

Maks: Noo, pedziołech jij, że z wami do klubu chodza, a ôna mi pado, że pojakymu z wami sie kamraca i że farorz sie z wos śmiyje na kolyndach.

Hyniek: To na zicher ô inkszym Cieploku. Jo z farorzym za dobrze żyja, żeby mi take coś zrobiōł.

Paulek: A ô mie farorz może godać se co chce, i tak mu niy dōm na nowy dach.

Maks: Tōż musicie iś do niego i ś nim pogodać, coby wyklarować sytuacyjo.

Hyniek: A godosz ś niōm jeszcze?

Maks: Jo niy wiym, pojakymu wy jeszcze sie przi tym stojicie.

Paulek: Pamiyntej, Maks. Niy trop sie niōm. Bydziesz mioł z tego nauka na nostympne dziołszyska. Wyciep ja ze swojij gowy, coby ci niy tworzōła tam myśli ô chwilach, kere wōm sie na zicher niy wydarzōm. Mie fater umar, kej sie umiyrało, i bez to durś forsztelowołech se jego perzōna we gowie i medykowołech, jake nasze ôzprowanie by bōło, co by pedzioł na to, co w życiu robia. Milijōny scynariōw kludziłech we gowie.

Maks: No i co?

Paulek: Idź se cosik zjydz, to ci przejdzie. Niyskorzij se znojdziesz nowo dziołcha. Jo se nowego fatra niy znojda.

Hyniek: Te, to weź matka na zolyty kajś.

Paulek: Ôna już do farorza kożdy dziyń łazi.

Hyniek: Bydzie z tego-

Paulek: Czasym trza dać ludzi raus, coby niy kwasiyli w gowie. To je fest potrzebno szpryma. Niy myncz sie tym, czego wiysz, że już niy bydzie.

Maks: Dziynki, chopy. Niy wiym durś, pojakymu my ô tym wszyskim godōmy, nale dziynki.

Hyniek: I pamiyntej, coby patrzeć za tymi perzōnami, co przi nich poradzisz pokojnie myśleć, a niy, że cie coś szarpie i niy fōngujesz normalnie. Bo bez tego sie stracisz gibcij, niż filmy Paulka.

 

Maks ôstawiōł starszych kamratōw przi szrankach i poszoł do socjalnego stoła, kery pojōn a futrowoł festiwalowiczōw. Trasa je krōtko, nale bez nia idzie ôboczyć tworze, kere kludzōm roztōmajte godki. Mankulije szkuli szlagu ôd pamiynci już niy mo. Czasym trza se pogodać z kimś ô swojich turbacyjach abo bōlach, bo to niyskorzij w nos rośnie a rośnie i sie wyleje kej niy trza i zrobi ino marasu.

Trocha ciśniynio ze gowy uszło, zrobiōło sie na tyla luźno, że można sie zajońć rozwojym a niy ino flyjgowaniym swojij psychiki. Bez bajszpil idzie pochytać nowe kamractwa. Je to jedna ze nojważniyjszych rzeczy w tyj branży. Robiynie ich niy je uczōne jako głōwno szpryma, nale trza wiedzieć, że trza to umieć. Jak to godoł Richat, filmorzym sie je, jak sie mo kogoś, fto twoje filmy ôglōndo. A niy idzie robić kōnsztu do samego siebie? Co jak jakiś ryalizer robi filmy, kere sōm tak żadne, ôkropiczne, ciynżke do spokopiynio, że żodyn niy chce ich ôglōndać? A mōno to prawie ô to sie rozłazi, że nawet jak ftoś produkuje take szajslichy, to jego zodaniym je znolyź tako perzōna, co bydzie chciała ôboczyć wiyncyj produkcyjōw ôd takigo twōrce?

Amatōr idzie do stoła, kaj widzi jakigoś chopa wybierać sznity, choby to bōło pole minowe, kaj złe jodło urwie gowa. Mōno ô to sie Richatowi rozłaziōło, jak godoł, że czasym trza kōmuś pōmōc i wybrać za niego, coby mu ułatwić życie? Nale to radszyj do inkszych rzeczy niż wciepowanie chleba kōmuś na talyrz. Może ôn akurat niy mo za mocka rzeczy do decydowanio we swojim życiu i akurat take małe zodanie dobrze zrobi na jego szprymy myślynio. Nikogo wele niego niy ma, je sōm, zajynty futrowaniym sia, akuratny mōmynt na ataka. Trza iś i zapytać ô coś, pedzieć swoje miano i rozkulać godka, żeby sie poznać i mieć nowego kamrata.

 

Maks: Bydzie amciu amciu przed filmym?

?: Pardōn?

Maks: Mianuja sie Maks.

?: Bogdan…

Maks: Tōōż… kery roz wy sōm na naszym festiwalu?

Bogdan: Piyrszy.

Maks: I jak sie wōm podobo?

Bogdan: Dowiym sie niyskorzij.

Maks: A sami robicie filmy?

Bogdan: Ino ôglōndōm.

Maks: Ooo, tōż jak zrobia kejś piyrszy film, to byście go ôboczyli?

Bogdan: Bydzie, to bydzie.

Maks: A wy ôd kogo żeście sōm?

Bogdan: Ôd Katowic.

Maks: A to niy znōm tam żodnego klubu.

Bogdan: Bo jo niy ma z klubu, niy z filmowego.

Maks: Cywil, ja? Hmmm, tōż polecōm być we zespole, idzie trefić mocka ciekawych ludzi, pogodać ô roztōmajtych sprawach no i robić filmy… Toć!

Bogdan: A ô czym godocie? Ô czym robicie filmy? Cosik, no, kōntrowersyjnego?

Maks: Noo, jo niy wiym ô czym zrobia film, mōm mocka idyjōw, nale durś niy ma to coś, co czuja, że chca zrobić. Patrza za jakimś tymatym, myjgliś znojda. A inksi to tworzōm landszafty abo gyszichty ô swojim życiu, dramaty a tragedyje.

Bogdan: A ô czym koledzy z klubu godajōm? Coś krōm filmōw? Jakeś ciekawe sprawy sōm?

Maks: Noo, niykerzi wajajōm, że niy majōm czasu na robiynie filmōw, bo baby ich mynczōm, że majōm w chałpach siedzieć. Czasym tak je, że czowiyk chce coś w życiu zrobić, nale familijo ciōngnie ku ziymi, pra? Jo tyż ôstatnio miołech dychnōnć se w niydziela, a tu larmo w chałpie. Ciotka z ujkiym przijechali sie poasić autym. Lachali sie, że nim do Niymiec pojadōm takich swojich kamratōw nazod prziwiyź. A jak ôni sie lachajōm, to cołko wieś ich słyszy. I tak se pōmyślołech, że pojakymu tak je, że jak je boży dziyń, poleżeć se idzie, to musi lajera być, pra? A jak robota je bez tydziyń, to niy poradza snadnie se dychnōnć.

Bogdan: Aha… A jak we klubie, sōm perzōny, co tyż planujōm do Niymiec jechać?

Maks: Mōno ja, zaôbycz godajōm, jak już jadōm. Jo myśla, że to skuli tego, że niy poradzōm ymocjōnalnie tego przetrowić abo niy wiedzōm jak take rzeczy sie godo. Dyć co idzie wtedy pedzieć, jada i niy wrocōm? Chyba niy, myśla. Bez to zdowo mi sie, że trza może by jaki muster zrobić, coby taki chop mōg wciepać ino swoje miano, data kej jedzie i miasto kaj bydzie miyszkoł. Jak do sie kōmuś ułatwić życie, to sie mo już dobry uczynek, pra?

Bogdan: Ja, ja. Mosz recht. Musza już iś, bo mi placu przed ekranym braknie.

Maks: Ja, klar. Miyło bōło wos poznać i mōm nadziyja, że bydziecie mieli radzi nasz festiwal i przijedziecie zaś do Rolera. I godōm, zapiszcie sie do klubu, bo idzie porobić fajne rzeczy! Do zaś!

Bogdan: Pōmyśla, dziynkuja. Do zaś.

 

Szafniynte. Bogdan teroz bydzie mioł plac we gowie Maksa, razym z jego siwōm, poddowajōncōm sie już welōm, jako piyrszo perzōna ze filmindustryje, kero mody filmorz sōm poznoł. Nawet to niy ma straszne, jak sie zno procedura na to. Może we prziszłości bydzie mōg go zapytać ô pōmoc przi filmie abo festiwalu? Abo jak bydzie potrzebowoł jako lokalizacyjo we Katowicach, to do niego pōdzie. Zaś coś nowego sie zrobiōło w życiu.

Richat czynsto godo, że trza durś coś nowego robić, bo tak sie czowiyk nojlepij rozwijo. Do kōnca życio trza poznować nowe smaki, słyszeć nowe melodyje, zdrzić na nowe malarske style a trefiać ludzi ze inkszymi światopoglōndami.

To teroz idzie chycić nostympnego. Ino inkszy ditrich do godki, bo tamtyn ôd Ernesta działo, nale mōno  inkszy bydzie fōngować jeszcze lepij. Może teroz udo sie chycić kogoś, fto zno jake knify na kludzynie gyszichty we scynario, bo bez niego to sie nigdy niy zrobi filmu…

Adept ale ôstoł przi socjalnym stole i nachylōny badoł po sznitach na talyrzach. Miarkowoł, wiela może zabrać, coby sie godziōło do dobrego zachowanio sie postrzōd ludzi. Może ino zabrać jedna, a ôstawić reszta gościōm, bo jako gospodorz, trza sie zajmować tymi, co przibyli. Nale tyju idzie mieć wiela sie chce, tego nigdy niy zabraknie. Wziōn szolka, wraziōł ja do koszyka, coby bōła ôsłōna przed gorkim szkłym, i zaczōn loć ze zbōnka złoty napar.

Niy rozloł ani krapki, nale poczuł, że szkło bije ciepłym nawet bez plastik, bez to doł se taszyntuch do rynki, coby mōc trzimać swōj tyj przi sia, bo niy mo jeszcze tak rubyj skōry na rynkach jak reszta grubiorzy. Poczuł tyż, że wele niego stanōł chop. Dobry perfum mioł, wōnio tak, że idzie spokopić, że ô sia dbo. Maks chyto ôzdobiōny chlyb i spokopio coroz bardzij, że zno ta wōń, nale forsztelowanie se skōnd mu sie łōmie, jak słyszy tego chopa godać do niego. – Jak se czowiek pojy, to niyskorzij niy mo siył wstoć ôd filmu, ja? – Mody amatōr niy ôdpowiado, jy swoja sznita. Zaroz zaś go słyszy godać. – Twoje uda mogōm być mojim poczōntkiym a kōńcym, piyrszym a ôstatnim klapsym. Ustrzela cia tak, że byda mioł ciynżki grzech, nale niy byda za niego żałowoł. – Maks spauzowoł jydzynie. JAK CHOP CHOPOWI TAKE RZECZY MOŻE GODAĆ? Wiadōme, że filmorze a artysty sōm trocha luźniyjsi we tych rzeczach, nale żeby przi ludziach tak? Aby ino sie to dało jakoś wyeklerować…

Poleku gowa rajnera idzie w lewo, coby spozdrzić na tego… kogoś. Tyn ftoś niy spoziyro na tego po prawyj, zaglōndo tyż na lewo, na baba, kero je przi stole i dokłodo szolek na tyj. To je kludziorz klubu Klaps ze Chybio, Franek Dzida! Zalyco sie Krystynce! Ôna ale niy ma zainteresowano, bo robi swoje, niy ôdpowiado mu swojim zdrokiym i godo ino, że musi coś sprowdzić i idzie do kuchnie. Filmorz Dzida godo jij jeszcze jedyn kōmplymynt, nale ôna go ôstowio. Ôn biere sznita z tustym i sie ôdwroco do reszty festiwalowiczōw we La Mansanerze. Maks sie uspokojōł i biere ta sytuacyjo, żeby chycić kōntakt ze direkterym.

 

Maks: Pōn Dzida?

Dzida: Godej.

Maks: Moga… moga wos chycić do naszyj festiwalowyj knipstoryje?

Dzida: Do czego?

Maks: Do krōniki festiwalu.

Dzida: Aaa. No dyć! Stana pod logiym, ja?

Maks: Noo, ja. Super!

 

Duet kameraman – gwiozda idzie ôd stoła do witajōncyj ściany we antryju, kaj pod mianym przileżytości, stowo filmorz ze Chybio we swojim biołym pelcmantlu. Pokazuje palcym modymu ôperatorowi, kaj mo jechać kamerōm i uspokajo go bez godanie, że mo ino za nim knipsować, a ôn zrobi robota. Nojprzōd mo zaczōnć ôd niego, potym furg, kaj palec sie kōńczy, chwila tam i nazod na Franka. Zaczyno.

Czorne zōnbryle, kamera w gōra – VIII FILM FESTIWAL, zaś na zōnbryle, kamera w prawo na dźwiyrze, chwila tam, akurat ftoś wchodziōł rajn bez nie do fajersztele. Na Franka zaś, a tyn pokazuje w lewo. Chyba na ta skupina chopōw. Chyba ja. Mody filmorz prziuważo tam wyzdrzałego chopa w czornym tresie ze ôpaskōm na ôku. Trzimie bild na nim kapka dużyj. Jedno ôko, co mu ôstało, teroz zdrzi we glasôko kamery. Kadr drab jedzie na kludziorza Klapsa, kery pokazuje, że festiwal je dobry. Szlus.

Do nostympnego knipsu, trza zakryncić korblōm. Franek Dzida dziynkuje Maksowi podaniym rynki a kipniynciym ôka. Maszina je durś rychtowano do strzylanio, nale kameraman bezczas kuko za chopym we czornym tresie. Niy ma go. Straciōł sie?

 

Amatōr Uniwersal idzie ze kamerōm do głōwnego zalu, zico na stołku, plecami do trzech gości, wyciōngo swoja tabakkapsa i sucho ich godać ô turbacyjach we pracy ze aktorami. Piyrszy tuplikuje, że im nic niy diktuje, sami majōm wiedzieć co robić, a ôn ino powiy, eli to je do niego dobre abo niy. Drugi godo, że czynsto dokładnie ekleruje, co majōm zagrać, nawet pokazuje, nale trzeci go za to krytykuje i dowo pozōr na to, że tak ôni nic dobrego niy zrobiōm. Dyskusyjo zaczyno sie kulać, bo piyrszy podpar trzecigo a dodoł, że trza im dać plac do pokozanio swojich wizyji ôd charakterōw. Drugi zaczōn sie gorszyć na nich i przezywać ich ôd dokumyntorōw^[1], kerzi sie bojōm aktorōw. Maks zrolowoł swoja cygareta, ôdpolōł ja i wypuściōł szaro chmōra, kero dołōnczōła do furgajōncych już przodzij kamratek.

Bez smōnd ôd cygaret Bōg niy widzi filmōw, kerymi aszōm sie filmorze. Zasztrabowano je do sercōw spoza klubōw, zwōla na ôbejzdrzynie kōnsztu ôd zmynczōnych ôd roboty twōrcōw. Zamiast pracować nad dostaniym sie do Wszechtwōrce, resztōm siył przedugszajōm swoja zobawa we produkowanie swojich światōw. Ino pojakymu Bōg mioł by chcieć ôboczyć te filmy? Przeca to sōm amatory, samoedukacyjni malutcy, wynokwiocze, kerym dobroć czasu dała graczki, coby czasym byli pożyteczni, a jak ich niy trza, to mogōm udować blicowych architektōw. Bele niy piyli gorzoły ani robiyli politykerstwa, bo piyrsze niy ma dobre do nich, a na drugim sie niy znajōm. Jedni skuplowali trocha maszinkōw, trocha ludzi, trocha idyjōw, zrobiyli szrajb, knip, mōntaż, dali na projektor, a tyn to ciepnōł na ekran. Drudzy prziszli, obejzdrzeli, poôzprowiali. Puście mie rajn! Jo tyż chca robić filmy! – godo mocno Bōg.

Niy chcesz.

Być filmorzym? Prać sie ô swoja racyjo, strzimować presyjo, roztōmajte ambicyje tykać, swojigo ego sie zrzykać, kludzić procesy ôd gowy do ôka, żeby spoziyrać z wysoka? To niy ma fajne, dobrze niy pożyjesz.

 

Trzi wadzōnce sie amatory poszły do antryja. Pogodziyli sie ale przodzij, jak kożdy stwiyrdziōł, że przeca ô to samo mu chodziōło i jego kōnkluzyjo je tako jak tego drugigo. Maks doł swōj aszynbecher na stōł ôd projektora, kery ôbłożōny bōł dugim do samego zola, rubym, bordowym tisztuchym. Doł tam tyż kamera, coby se dychła bezczas sprowdzanio rychtōnku do swojigo zodanio na dzisiej. Bydzie załōnczoł kōnkursowe filmy, a trza być zicher, że to sōm gynau te bildy, co majōm być. Ôtwiyro maszina do ciepanio ôbrazōw. Kamera durś dycho wele nij, nale spoziyro na tworz rajnera, kery spokopio, że w postrzodku niy ma filmfalfy, na keryj przirychtowane bōło dziesiynć wybranych pozycyjōw ôd filmorzy swojich a cudzych. Idzie na drugo zajta stolika, kaj je stołek, na kerym leżały inksze filmy do pokozanio dzisiyjszyj audiyncyje, we miechu, coby nic sie im niy stało. Niy ma nic. Sam tyż winna być falfa z dokumyntarami a jeszcze coś! Piyrsze majōm dzisiej swōj ôsobny kōnkurs, a niyskorzij miała być ta ekstra rzecz, jakoś niyspodzianka, co żodyn krōm Richata niy wiy, co to bydzie. Problym.

NIY MA FILMFALFŌW?! To co, bydzie trza zrobić z festiwalu filmu festiwal tyjatru. Paulek z Gustkiym bydōm grać za kosmitōw bez bōtōw na Marsie! Kaj sōm falfy? Kaj sōm biksy ś nimi? Chycić kamera, polecieć do kuchnie. Schować kamera, polecieć do szatnie. Do badycimra. Do antryja. Hmm… Ôstało kōmuś pedzieć, coby pōmōg. Wice Hyńka? Skleroza Paulka? Idyjo Ernesta? Chaba kogoś z gości? Problym!

 

Na antryju Maks prziuważōł wele ôkna Richata, kery akurat mu pokazuje, że mo podyj ku niymu i skupinie filmorzy, z kerymi ôzprowio. Mody amatōr idzie wylynkany bezbyciym filmōw i nojradzij by pedzioł ô tym kludziorzowi, nale skuli ôsobowego anturażu ôstowio ta myśl borować ino jego gowa. A kole tyj gowy śleciała na ramia twardo rynka nestora, kery chcioł pokozać, że z młodziōm tyż poradzi sie kamracić. Prōmuje, za darmo, co zowdy miyłe, miano swojigo szkolorza postrzōd starszych kolegōw, kerzi uwokalniajōm swoje zainteresowanie piyrszym filmym Maksa. Ô prziszłym autorze idzie sie tyż dowiedzieć, że niy ino zbiyro idyje na scynario i ô nich dyskutuje, nale tyż chce być lepszōm perzōnōm, dziyń w dziyń. Jeszcze-niy-debiutant piyrszy roz czuje, że ftosi je richtig zainteresowany nim, abo aspōń tym co robi.

Dostoł od kludziorza pochwoła, że sie pyto ludzi ô roztōmajte rzeczy, a ôn przeca po prostu niy wierzi, że inksi majōm go za kogoś wortego, coby na niego dać pozōr, i skuli tego biere wiedza ôd perzōn, co uzno za ciekawe, coby mieć szansa na jakoś interakcyjo ś nimi i możno nawet skamracynie sie. Ta ciepło sytuacyjo przi kamratach ôd nestora dozwolo mu na chwila zapōmnieć ô filmfalfach, nale ino na chwila. Michał Bożek z klubu z Lyndzin pyto go, eli wiy, co bydzie dzisiej pokazowano, bo żodyn nic niy wiy.

Mōmynt cisze prziszoł, żeby wymyślić co pedzieć, nale zaroz poszoł, bo prziszła drab ôdpowiydź. – Noo, to bydzie niyspodzianka. – Maks wyciōngnōł ze miyndzy uszōw to, czego amatōr Bożek niy mo rod, nale niy mo tyż tego modego synka za kogoś, ôd kogo to info by mioł dostać. Chce coś pedzieć, na zicher jakiś kōmyntorz do tyj wiadōmości, nale po dwōch słowach – „bydźcie” a „rod” – zaś czuje rynka Richata na siebie, bez co niy kōńczy sekwyncyje, a ôddowo kerowanie kōnwersacyjōm gospodorzowi festiwalu.

 

Richat: Widzicie roztōmiyli, niy ma u nos nudy!

 

Nestōr Rolera poklepuje modszego klubiorza po ramiyniu i zdrzi w jego ôczy, jakby wiedzioł co myśli, i daje mu znać, że tako ôdpowiydź je festelnie akuratno. Ôdwroco sie do kamratōw i z połnym pewności głosym godo do nich.

 

Richat: Wiela je u wos modych synkōw? Sōm zaangażowani? Chcōm działać? Robić filmy? Piyrw trza pokozać im fōndamynta, niyskoro druge rzeczy, a potym, jak daleko zajdōm, to bydzie ino kwestyjo ôd jejich ambicyje. Ôpieka nad talyntami to niy ma ale ino nauczanie fōngowanio kamery, szrajbowanio scynario a mōntażowanio filmbandy. Trza dać pozōr na to, coby filmorze w naszych klubach czuli, że je u nos plac na pokojne robiynie swojich rzeczy, a ludzie czekajōm na jejich filmy. Film kożdy je zrobiynio worty! Godōm. Modych trza chować na naszym doświadczyniu. Tacy doświadczyni my sōm, tyla my widzieli, tyla my słyszeli, tyla my czuli i tyla my myśleli! Niy idzie tego cołkigo anōngu do samego siebie trzimać, trza jakoś we świat ôddać! Godać ô tym abo to knipsować. Do sie tak inkszym pōmogać, a Ziymia robić ino ładniyjszo. A jak ftosi niy mo kōmu ze swojigo życio dować knifōw a ôparcio, to zachyncōm do szrajbowanio swojich medykacyjōw na papiōr. Umysł se dychnie, a niyskorzij może do kogoś dotre wasza mōndrość.

 

Kamraty Richata aprobujōm jego ryjda jako znak spokopiynio swojich rolōw jako niy ino filmorzōw, co robiōm filmy, nale tyż jako wachtyrzōw ôdpednigo rozwoju społeczyństwa. Ôroz zaczły sie pojawiać we jejich gowach tyż myśli ô włosnych poczōntkach, kej immanyntno siyła kozała im pokazować jejich świat, a gynau to, co trza w nim pochwolić abo poprawić. Doświadczōne amatory durś to robiōm, nale ze słowami kludziorza Rolera sōm miyndzy sia chycyni zapowiedzialnościōm za angażowanie sie we chowanie modych a pōmoganiu im we stowianiu coroz wiynkszych śladōw.

 

Bezczas medykacyjno-ymocjōnalnyj burze we gowach filmorzy, co suchali Richata, Maks poszoł ze swojōm do Ernesta robiōncego foty nowym aparatym, kery dostoł ôd dyrektora gruby w Bierōniu za sfilmowanie wesela jego synka. Już piynć chopōw podeszło i go wypytowało ô ta maszina, co musi być miyłe a pōmogać we robiyniu nowych kōntaktōw. Ale tworz Maksa kōncyntrowała sie teroz radszyj na ympatyji do samego siebie niż na aszyniu sie zawodowo-towarziskimi sukcesami kamrata.

 

Maks: Niy ma filmfalfōw. Broł żeś je, abo wiysz kaj mogōm być?

Ernest: Sōm pod stołym. Jak żodyn ich niy broł. Na zicher żeś zapōmnioł jak ci Paulek godoł, że tam bydōm.

Maks: Noo, niy pamiyntōm, nale czymu by mioł je tam dować?

Ernest: Idzie masa, tyrpnie biksa, film rozwali i niy bydymy mieli czego pokozać. Jaki to bydzie festiwal, picio tyjōw a kurzynio cygaret?

Maks: Dyć jo to wiym, ino czymu tego niy dować do rōmy w kuchni abo do szranku?

Ernest: Dej pozōr na to, że życie trza se ułatwiać.

Maks: Noo wiym…

 

Maks prōbuje myśleć pozytywnie, czuje, że skoro Ernest pedzioł, że filmfalfy sōm pod stołym, to je to prowda. Trocha nerwōw kosztuje zajmowanie sie ôbrazami na festiwalu, atoli jak to Richat czynsto godo, zapowiedzialność niy je łatwo, nale nojbardzij rozwijo czowieka. Mody filmorz niy może iś jeszcze do dōm, bo mo do zrobiynio swoje zodanie. Ino czymu by mioł nawet myśleć ô pōjściu do dōm, jak sam je tyla mōmyntōw, kere trza chycić, ôboczyć, wysuchać, spokopić. Trza być tam, kaj sōm perzōny, kere dzielōm sie idyjōm, ôbrazym, gyszichtōm, spōmniyniym, ymocyjōm. Synsa bydzie sie dało nafutrować na dugo. A tak to sie fest fajnie żyje.

Może przeca być zainteresowany nowym aparatym kamrata, kery wiy ô nim wiyncyj niż ino to, kery knefel produkuje historyjo. Adept chcioł sie dowiedzieć, jak nojlepij robić kōmuś portret, nale godka zaczyno być kludzōno ô mōmyntach w życiu, z kerych jedyn knips bōł by ôcyganiōnōm rylacyjōm ś nich.

Bez bajszpil klubiorz Ernest Szarlej szoł za bajtla na plac ze swojim starszym bratym poszpilać w bala, nale ôboczōł, że jejich pies zawiysiōł sie ketōm ô sztacheta ze pota i sie udowiōł. Poszli go symnōńć, ale jak trocha poruszyli kundla, to balaska sie złōmała i pies sōm ślecioł. Starszy Szarlej wicownie pedzioł, że aspōń niy trza go tykać, ino ôd razu tam zakopać. Modszy Szarlej ino sie uśmiychnōł, choby dowoł pozōr na to, że może go brat filować i ze inkszōm ryakcyjōm uznany by ôstoł za miynkego, a tak niy może być. A do Ernesta jedyno ryakcyjo jako chciołby dać tamtymu mōmyntowi, to smutek skuli śmiyrci jego kolegi ô inkszyj figurze, co zowdy rod go widzio i z kerym sie bawiōł, jak ino spokopiōł, że mo władza nad swojimi rynkami. Fota z jego uśmiychym niy pedziała by ô kolcu w jego sercu, skuli ôdynścio Rubciorka, z kerym sie niy zdōnżōł pobawić tyla, żeby niy czuć, że za drab sie skōńczōła jejich ynergetyczno koôperacyjo. Te spōmniynie do przeszło trzidziści sześ rokōw starego chopa je już ale zasłōniynte worstwami czasowego pyłu, bez co go niy żgo już tak mocno.

Amatōr Szarlej godo, że cyganiynie knipsami poradzi być dobrōm idyjōm na kariyra, bo za robiynie propagandy, kaj kożdy bild tworzi sie podug potrzeby Partyje, a niy serca, idzie niyźle zarobić. Amatōr Uniwersal niy je ale chyntny na godki ô polityce, bez to prosi kamrata z klubu, co by pedzioł jak robić ludzi na fotach piykniyjszymi niż sōm, skuli tego, że to wydowo mu sie barzij prowdopodobnōm do wykorzistanio idyjōm na kariyra.

Starszy filmorz zaczōn godać na tyn tymat ganc dytajlowo, co bōło do rajnera richtig interesujōnce, nawet jak we gowie mu durś furgo myśl ô filmfalfach, kere musi znolyź przed projekcyjōm. Skoro Ernest pedzioł, że sōm pod stołym, to tam muszōm być. Może iś już pō nie? – myśli Maks, kej sucho ô nasztalowowaniu światła na portretach. I już mioł to zrobić, ôstała ôstatnio rzecz, po keryj chcioł podziynkować za nauka, nale przed tym do dwōjki filmorzōw, ôzprowiajōncych ô falsyfikowaniu perzōn, przichodzi trzeci pōn, anōnimowy, wyższy, ze welōm na bok, pōn.

 

?: Przeproszōm, sōm wy ze ôrganizatorōw tego… festiwalu?

Maks: Ja, my sōm ze Rolera. Jak mogymy pōmōc?

?: Mianuja sie Robert Malak. Jeżech kludziorzym partyjnego kōmityja ze Mysłowic.

Ernest: Ernest Szarlej, jestech sam fotografym a ôpiekuja sie gościami bezczas wydarzynio. Wasza ôbecność… mōmy radzi.

Malak: Jo, miarkuja, że tyż. Piyrszy roz prziszoł’ch do filmorzy, takij mocki filmorzy, niy wiym co idzie ôczekować, nale wyglōndo to ciekawie. Możecie mi pedzieć, ô czym bydōm filmy dzisiej?

Maks: Noo, to niy idzie pedzieć, to trza ôboczyć.

Malak: Słyszołech, że niykerzi filmorze chcōm zawadzić ordnōngowi we państwie. Niykōntrolowane ôbyczajowe rewolucyje mogōm powiyś ku srogim turbacyjōm. A tego sam niy chcymy, pra?

Ernest: Na naszym festiwalu filmy majōm wysoki artystyczny wymior i przedstowiajōm rzeczy z życio, kerych indzij sie niy mo ôpowogi pokozać. Rzekōme zagrożynie do ordnōngu je ino skuli złego spokopiynio jejich synsu ôd byamtrōw a inkszych działoczy, kerzi potrzebujōm wroga abo dwōch.

Malak: Państwo niy potrzebuje wrogōw. Wiy, kim sōm ôbecni i staro sie, coby niy bōło nowych.

Ernest: Tōż pojakymu godocie, że sam ftosi chce robić jakeś rewolucyje?

Malak: Musza sprowdzić, co pokazujecie na ekranach. Jak żeście sōm grzeczni, to niy ma sie czego boć. Pra?

Ernest: My ino godōmy ô tym, co mōmy w sercu.

Malak: I tego czasym trza wachować.

Ernest: Wiymy jak dać na to pozōr, coby bōło dobrze.

Malak: A w gowach dobrze mocie?

Ernest: Starōmy sie mieć.

Malak: I jak wōm idzie?

Ernest: Poleku.

Malak: To może trza se na chwila dychnōnć ôd filmōw i zajōnć sie czymś inkszym?

Ernest: Bez filmōw życie niy mo synsu.

Malak: A jak wōm zabiyrōm kamery, to niy bydziecie sobōm?

Ernest: Bydzie trudno.

Malak: To chyba wōm czegoś brakuje.

Ernest: Sōndza, że niy.

Malak: A wy niy sōndzicie, że take pytania sie niy godzōm i winni żeście na nie niy ôdpowiadać?

 

Malak sie leko uśmiycho do starszego filmorza. Ernest zdrzi na politykera jakby chcioł podynś bliżyj i mu ôdpedzieć mynij frazesowo. Maks poczuł metafizycznie ta wola i położōł mu rynka na klacie, coby dać znak, że teroz ôn bydzie godoł.

 

Maks: Panie Malak, my mōmy wos pōnoć hned kamerować. Niy wiymy ino, co to je za ôkazyjo.

Malak: Byda ôd wos potrzebowoł nakryncić pora mōmyntōw na Barbōrka, a niyskorzyj to zmōntować, coby do telewizyje to szło dać. A jak bydzie dobrze we waszych gowach i sercach, to bych wōm pochytoł nostympne roboty, bez przikłod na pochody piyrszego moja.

Maks: Ooo, tōż chcecie, coby my kamerowali we nasze świynto? Niy wiym, eli bydzie ftosi chyntny na to.

Malak: Znojdzie sie chop, znojdzie. Widzieliście może waszego szefa, Pana Lepicha?

Maks: Ja, zaroz go zawołōm.

 

Maks rozglōndo sie za Richatym, kery mignōł mu pora razy bezczas ôzprowianio ze Ernestym. Chyciōł ś nim kōntakt na ôko i doł mu znać, że go potrzeba przi godaniu ze politykerym. Kludziorz Rolera dowo znak, że przidzie. Bezczas adept pyto Roberta, jake filmy rod ôglōndo, nale tyn mu kōntruje i zaczyno godać ô tyjatrze, bo filmy niy sōm do niego zatela poważnym kōnsztym. Ernest nic sie niy angażuje we ta ôzprowa, chcioł by iś, wiy ale, że tego niy może zrobić. Jedyno akcyjo, jako mu ôstała w tym mōmyncie, to sprowdzanie durś, jak fōnguje jego nowy aparat, i produkowanie nim historyje festiwalu.

Do trypletu chycōnego w ôchłodzōnym sztandzie po światopoglōndowyj bataliji, dołōnczo Richat Lepich, kery czuje ynergijo cołkij sytuacyje i kożdego ś nich z ôsobna. Niy ma to wielgi ciynżor do niego. Jak bez wiynkszy part swojigo życio czowiyk zajmuje sie kludzyniym skupiny ludzi, projektōw a idyjōw, to czowiyk wiy, że miyndzyrylacyjne tarcie, zorty jak ta, to niy ma turbacyjo. Nale wiy aji, że jak sie ôstawi tako rzecz na uroki losu, to jedna może niōm być.

 

Richat: Witōm wos, Panie Malak! Widza, że delegacyjo z naszego klubu już sie wami zainteresowała.

Malak: Zainteresowanie je wzajymne. Poôzprowiali my trocha ô filmach na waszym wydarzyniu. Aspōń my prōbowali. Interesujōm mie wasze tajymnice tutej.

Richat: Aa, bo to trza trocha poczuć klimat misterium, coby niyskorzij sie zaskoczyć.

Malak: Ta kwestyjo zaskoczynio to wōm richtig działo. Nale wasz kamrat niy poradziōł mie przekōnać, że te filmy ôd wos mogōm dać coś do społeczyństwa.

Richat: A bo na zicher godoł z wami jak artysta z artystōm. A wos, politykerōw, przekōnujōm inksze rzeczy, pra? Trza wōm dać kōnkrety!

Malak: I jake kōnkrety sam sōm, Panie Lepich?

Richat: Ôboczcie ino doôbkoła, Panie Malak. Kej ôstatni roz widzieliście tyla chopa, poza godzinami pracy, bawić sie bez alkoholu? Abo co poradzi skuplować ludzi ze takich kilōmetrōw, co niy ma fuzbal? A skōnd ludzie za piynćdziesiōnt lot bydōm wiedzieć, w jakim my miyjscu żyli bez naszych filmōw? Wszyscy ludzie sam mielōm swōj wolny czas po to, żeby zrobić coś, co bydzie erbowiznōm, niy ino jejich, nale tyż klubōw, werkōw, miast.

Malak: Mo to zocny klang, nale niy wiym jeszcze, co tak richtig te filmy pokazujōm i godajōm ludziōm.

Richat: Zaroz bydymy je puszczać. Idźcie se zicnōńć do zalu i ôboczycie. Po projekcyji poôzprowiōmy ô waszym besztelōngu we Barbōrka a powiycie mi, co filmy, kere widzieliście, podug wos znaczōm.

Malak: No niych bydzie tak, ja. Widzymy sie niyskorzij, Panie Lepich.

Richat: Do niyskorzij, Panie Malak!

 

Robert Malak idzie sie schować w masie ludzi, a na tworzi Maksa maluje sie uśmiych ôd poczucio, że nopiyncie skuli politykera sie zluzowało. Ernest przestoł robić foty, żeby zakōmunikować kludziorzowi, że takij szczypirzyci, to downo niy bōło i abo to je jaki agynt, abo niy zaznoł szczynścio w życiu i teroz keruje swoja frustracyjo na biednych filmtwōrcōw. Richat sztrofuje go i tuplikuje, że niy idzie politykerōw futrować niypewnościōm i durś trza godać, co z tego bydōm ôni a partyjo mieć, bo siedzōm wyżyj. Amatōr Szarlej godo, że wiy, poprowio posek w galotach i jeszcze roz godo, że wiy.

Kludziorz pyto sie ôbuch, eli wszysko je przirychtowane na projekcyjo. Mody filmorz ôdpowiado, że patrzōł za filmfalfami po cołkij fajerszteli, bo niy umioł ich znolyź wele projektora, kaj miały czekać. Ernest uspokajo Maksa a przipōmino, że mo sprowdzić pod stołym, a nestorowi podowo info, że na festiwalu wszysko idzie dobrze, aspōń niż prziszoł polityker, bo prawie wyônaczōło mu sie disfugo^[2]. Richat go uspokajo, koże mu iś jeszcze porobić foty ludziōm przed projekcyjōm, a Maksowi potwiyrdzo plac, kaj sōm filmy. Rozjōntrzynie skuli filmfalfowyj sytuacyje rajnera zakłōco Krista, kero jak prziuważōła siwo wela we żōłtym pulowerze, to prziszła sie prziwitać. Namalowała na swojij tworzi szyroki uśmiych, ładnie pokolorowany czyrwōnym lipynsztiftym wokōł biołych zymbōw i skerowała go direkt do ślusorza-filmorza, kery ôdwzayjymnio witajōncy gest. Maks chcioł już iś ku projektorowi, nale zatrzimuje sie jeszcze i wito z Kristōm.

 

Krista: I jak idzie festiwal? Potrzebujecie czegoś? Coś wōm pōmōc?

Maks: Musicie jakoś zrobić kożdego sam uradowanym.

Krista: A to chyba ôd wos zoleży.

Maks: No my robiymy, co mogymy.

Richat: Maksowi rozłazi sie ô to, że wszysko je dobrze i niy ma co sie tropić. Wy lepij powiydzcie, Krystyno, jak wōm sie widzi nasz fajer. Goście sōm miyli? Maraszōm fest?

Krista: A kaj tam! Niy kidoł dyszcz, ciaplyt niy ma. Do hasiokōw poradzōm trefić. Jodła a tyju majōm. Trocha bych wiyncyj chciała dowiedzieć ô tych waszych filmach, co bych se mōgła pogodać z ludziami tutej.

Richat: A to se żeście jeszcze niy pogodali z naszymi zocnymi artystami?

Krista: Trocha ino. Z tego co godali, to wiym, że robiynie ich je fest mynczōnce.

Richat: No dyć! Trza mocka dać ôd sia za kōnszt! Bez poświyncynio, to nic dobrego w życiu sie niy bydzie miało.

Krista: A to na zicher czynsto siył niy mocie.

Richat: No ja.

Krista: To jak ôd tego wszyskigo dychocie, mocie na to jakeś swoje knify?

Richat: W chałpie trza se lygnōnć.

Krista: Lygnōnć, ja? I co dalij, jakiś masaż?

Richat: Taki luksus? No fajnie by bōło!

Krista: Musicie mieć kogoś, fto by wōm zrobiōł.

Richat: Na basyn chodza, we wodzie muskle sie porelaksujōm.

Krista: Ooo, jo rod chodza na basyn. Przodzij tam robiōłach, tōż znōm mocka stylōw.

Richat: Gut, gut, tōż wiymy, że bydymy przi wos bezpiyczni. Jo teroz musza sie brać do zalu, bo zaroz projekcyjo zaczynōmy. Przidźcie ôboczyć filmy, ja?

Krista: Ja, byda. Ôboczymy cosik.

Maks: Jo tyż ida. Musza te filmy wysznupać.

Richat: Nale jak już żeście sam sōm, to zawołōm zaroz naszego fotografa, Ernesta, coby wōm zrobiōł jake foto na pamiōntka.

Krista: Mie? Nale jo niy je ôblyczōno, niy je żech przirychtowano.

Richat: Dobrze wyglōndocie. Uśmiychnijcie sie i idźcie pod ściana z logo festiwalu. Do zoboczynio!

 

Maks poszoł do projektora, Richat do stoła jury, a Krista pod ścianka, kaj niyôbleczōno ani niy przirychtowano pozowała Ernestowi do wiyncyj niż jednyj foty. Mody filmorz bōł fol ciekawości, eli starsze kamraty godały prowda z tymi biksami pod stołym. Na ceście do film-ciep-masziny filuje ludzi, kerzi wyglōndajōm na zajyntych ôzprowianiym. Bodej to dobry widok. Spoziyro tyż na aryał do arbitrōw, kerzi bydōm ôcyniać filmy, kaj przichodzi Franek Dzida i wito sie z Lepichym a Wojtalōm. Nostympny pōnkt spoziyranio adepta to je polityker Malak, co siedzi sōm we przedprzedôstatnij raji stōłkōw i na zicher już czeko na projekcyjo, coby samymu tyż być arbitrym. Projekcyjo ale czeko na filmfalfy, co zaroz pokoże sie, eli sōm abo niy tam, kaj amatory Lepich i Szarlej godali.

Mody filmorz je już przi drzewiannym, sztyronożnym ôkrōngloku, na kerym leży ruby, bordowy tisztuch. Sytuacyjo jakby tam nic niy znoloz niy bōła by tak tragiczno, coby Paulek musioł być aktorym we tyjatrze na gibko, bo w Rolerze zrobiōło sie ôd zeszłyj edycyje sześć filmōw, kere idzie na drab prziniyś i puścić. Ino niy ô to sie rozłazi. Na festiwal zaproszo sie przeca gości z inkszych klubōw po to, żeby zrobić przeglōnd tyż z jejich dzieł. Jakby teroz dać same Rolerowe dzieła, to reszta kōmpanijōw ôdybrała by to raczyj jako wic abo srogi niytakt, nale spokopiyli by, co sie stało.

Kejś roz tak na przeglōndzie w klubie ze Kandrzina bōło, że falfy, co im przisłali z inkszych klubōw, jedyn z jejich filmorzy wziōn i niy chcioł ôddać. Mōno to skuli tego, że jejich kludziorz pedzioł ô jego filmach, że je ôglōndo ino skuli tego, że to jego ôbowiōnzek i lepij jakby żodyn inkszy niy musioł tego robić. Nale co tam Kandrzin, jak we Mysłowicach je teroz cyntrum świata.

Rajner podnosi bordowy tisztuch, schylo sie i bado pod blatym – sōm! Sōm filmfalfy! Mody amatōr je rod, chocioż durś niy poradzi spokopić pojakymu niy pamiyntoł, że ône tam bōły dane, nale i tak chce sie podzielić z kimś tōm pozytywnōm ynergijōm, kero sie u niego wytworzōła. Niy ma ale jednego znajōmego ôbok, bez to poradzi ino uśmiychnōnć sie do ludzi wele sia i kożdego inkszego. Tak krōtko celebruje swōj mały-srogi sukces i wyciōngo zaroz metalowe biksy, bo chce dać znać, że hned bydzie szło zaś ukulturowić towarzistwo i społnić założynia przijścio do fajersztele przi grubie na Wesołyj.

Zaczyno instalować film do projektora, coby mieć zaroz hōnor napoczniyncio ôficjalnyj tajle festiwalu. Myśli jeszcze roz, pojakymu niy pamiyntoł jak Paulek godoł mu, że filmy bydōm pod stołym. Skuli czego take ważne info niy pochytało ważności we jego informacyjnym systymie. I znojduje jedna hipoteza – Paulek mu niy pedzioł. Mody filmorz pamiyntoł by na zicher ô tak ważnym fakcie, nawet jakby bōł pedziany zmynczōnym a pozbawiōnym jakigokolwiek szczynścio głosym kamrata, jak to czynsto mu sie zdarzo, kej niy ma inkszych ludzi blisko. Rajner dodowo se zicherności skuli tego i niy mynczy sie już myślōm, że skuli niego na festiwalu mōgła by być jakoś turbacyjo. Srogo turbacyjo! Paulek przepōmnioł dobrze zakōmunikować istny aszpekt i narobiōł by mecyjōw na wydarzyniu! Ino bōło by tak richtig? Przeca to Maks dostoł zodanie przirychtowanio i puszczanio filmōw, niy jego starszy kamrat. Jakby niy bōło co puszczać, to Paulka by żodyn niy winiōł za to…

 

Ôd stołu jury rozkludziōła sie po cołkim zalu klangwela drzewa walniyntego rynkōm. Rubōm, twardōm, grubiorzowōm rynkōm. Tyn zignal znajōm ci, co byli na festiwalu we poprzednich rokach i już majōm wyrobiōne skojarzynie. Nowych straszy, chyto drab ich pozorność i zabiyro direkt do swojigo epicyntrum. Szef Rolera stoji pochylōny do audiyncyje, ôparty ô blat stoła i prosi reszta ô zicniyncie, bo zaroz chce zaczōnć ryjda napoczynajōnco festiwal. Ôroz pod dachym fajersztele zrobiōło sie melodyczne larmo, bo chopy zaczły sie schodzić do La Mansanery, wybiyrać swoje stołki a kōńczyć swoje ôzprowki, bez bajszpil ô tym, że robiōm filmy na tak staryj kamerze, że kożdy jejich bild zrobiōny na nij to je zarozki historyczne kino. Maks niy poradziōł wrazić jeszcze filmfalfōw do projektora, nale prziszoł Paulek Janota, kerego zaroz mody filmorz poinformowoł, że niy pedzioł mu ô placu, kaj doł biksy, i szukoł ich po cołkij fajerszteli. Starszy amatōr uśmiychnōł sie i ôdpedzioł mu, że zaś niy patrzōł syrcym, ino ôczami, a potym borgnōł mu procedura do zodanio instalacyje filmōw w projektorze.

Raje amatorōw, przeszło piynćdziesiōnt perzōn, stojōm przed stołkami, kere nasztalowane sōm ku drugij zajcie niż jejich zdrok, bo przirychtowane bōły do ôglōndanio filmōw na ekranie, a niy chopōw przi stole. Kludziorz festiwalu a klubu, co ôrganizuje, dowo znak do zawarcio dźwiyrzōw. Zawiyrajōm sie tyż usta wszyskich ludzi, kerzy ôdważyli sie jeszcze ciepać słowa po szlagu we stōł. Srogo audiyncyjo je na rozkoz Richata Lepicha.

 

Roztōmiyli! Witōm wos sam na ôzmyj edycyji naszego festiwalu! Mōmy dzisiej dziesiynć filmōw do ôbejzdrzynio, kere wybrali my z tych, coście nōm dali, a dwa dali my ôd nos. Jak direkter przed pokozaniym swojigo ôbrazu chce coś pedzieć ô nim, to bydzie mōg to zrobić, jak go ô to zapytōmy. Pauza na pōł godziny zrobiymy po trzecim a siōdmym bildzie, nale prosza ô szrajbniyncie notek ô kożdym ś nich bez tyn czas, bo kożdy mo rod jakeś info ô swojim dziele. Welowanie zrobiymy po projekcyji, tak jak przodzij, sztimy wciepujcie do kule na naszym stole, policzymy i dōmy werdykt jak gibko sie do.

Zy mnōm we jury sōm Leon Wojtala z mikołowskigo Iksa! A Franek Dzida z Klapsa z Chybio! Film na piyrszym placu u kożdego z arbitrōw mo trzi pōnkty, na drugim dwa pōnkty, a trzeci plac to jedyn pōnkt. Wynik sztimōw ôd audiyncyje je wertny jak sztimy ôd dwōch arbitrōw, to bydziecie mieli siyła we welōnku wiynkszo niż łōńskigo roku. Sōm tyż ekstra prajzy do nojlepszego kameramana, za nojlepszo gyszichta a za nojlepszy dokumyntar.

To tyla co dzisiej, teroz ô tym co wczorej. Je kwestyjo, że nasze kamraty przekludzajōm sie i mocka perzōnōw sie ô to wadzi. Tak jak bez ôstatnie pora rokōw. Jo nic nowego ani ciekawego do pedzynio ô tym niy mōm, żol mi, że niy chcōm sam dalij budować swojich dōmōw, nale wiym tyż, że niy kożdymu sie w nich żōło dobrze. Prosza wos bez to ô zrobiynie filmu abo szrajbniyncie tekstu ô tym zamiast wadzynio sie durś, bo godanie ô politykerstwie je ino do waszego szpasu, a świat nic z tego niy mo. Świat mo ale mocka profitu z naszyj roboty z wielgimi maszinami, przi piecach abo na rynsztōnkach. Słysza, że mōmy wiyncyj pracować, bo do niczego inkszego my niy sōm. Jo bych chcioł wiyncyj robić. Wiyncyj filmōw! Nale inksi majōm inksze plany. Bez to prosza wos tyż dać pozōr na to, jake mocie warōnki roboty, a eli je bezpiecznie…

A teroz ô tym co jutro! Chcymy kupić nowo, lepszo kamera i klangregistrator. Muszymy sie ściepać na nie, bez to kożdy klub kery chce sie dokuplować do tyj akcyje, niych przidzie do mie i sie dodo do listy na besztelōng. Z takimi maszinami, jake chcymy mieć, bydymy robić filmy prawie jak w studio! To tela upozorniyń na dzisiej. Czas zaczōnć Ôzmy Film Festiwal Klubu Roler – Roz Bez Rol! Dziynkuja i przipōminōm – film kożdy je zrobiynio worty!

 

Audiyncyjo klasko. Richat siodo, Wojtala godo mu do ucha tajny brif, a Franek Dzida uśmiycho sie do festiwalowiczōw i pokazuje rynkami, że majōm już siadać i być cicho. Widownia ôbraco sie ôd jury, zico, a zdrzi na prōzno ściana, kaj zaroz mo przifurgnōnć film. Hyniek Cieplok, Marek Cedzik a Jacek Saternus idōm pod ôkna i zasuwajōm rolety w dōł, coby bōło mynij światła we zalu, a wiyncyj treści w ciepanym bildzie na boczku izby. Jeszcze przed cimōm, Richat dowo zignal Maksowi, że mo to zrobić. Atoli tyn ciepie wejzdrzynie na Paulka, bo wraziōł rola do masziny, nale niy widzi ôbrazu, po tym jak wcis knefel do jego załōnczanio. Starszy kamrat podsuwo mu nogōm przedużacz, bo przeca bez sztrōmu szalter niy bydzie fōngowoł. Pyk-tyk. Projektor ciepie światło na ściana.

 

Piyrszo pauza napoczniynto, filmorze już wadzōm sie ô trzi filmy, kere dopiyro co ôboczyli, a drab już pōmedykowali ô ôpinijach na jejich tymat i je zwokalizowali. Ô piyrszy, bo kamera stoła durś w postrzodku izby i nic tam niy bōło, ino aktory szpilali. Ô drugi, bo kōmedyjo ô alkoholiźmie kapelōnka, kery se poleje społym ze kobiytami, co przidōm robić na fara, to niy ma tak na zicher kazus do lachanio sie. I wadzōm sie nojbarzij ô trzeci film, bo z Chybio zaś prziszoł erotyk i niy kożdy rod ôglōndo take tymaty. Polityker Malak tyż doł pozōr na to Richatowi, ale jako czowiyk zaznajōmiōny ze synsym kōnsztu poradziōł spokopić wolność artysty we robiyniu dzieła. Pedzioł ino, żeby lepij tego już nikaj na festiwale niy posyłać. Wiyncyj tyju sie zrobiōło a naloło festiwalowiczōm i sie im kozało zaś siodać.

Bezczas drugij przerwy bōł pokōj, bo bōły filmy ô szukaniu skarbōw ze trzidziestorocznyj wojny, ô chopie, co spinoł sie po ścianach i dachach, bo uciykoł przed ôjcostwym, ô wyścigach autami i słynny film Klubu Nurt z Łazisk ô modym mordyrzu, kerego produkcyjo bōła dokōńczōno dziesiynć lot niyskorzij, bo aktōr poszoł do wiynziynio. Robiynie tego filmu planowano bōło we 1960 roku, nale aktōr Ryszard Dochan, jak sie rychtowoł do role, zachabiōł pistola milicjantowi i zastrzylōł we Mikołowie inkszego dziywiytnostolatka, kery bōł siyrotōm i utrzimowoł trōjka swojigo modszego rodzyństwa. Take fabuły, z takimi historyjami, chopy majōm zowdy fest radzi, bez to na pauzie ino jedli sznity ze socjalnego stoła i godali, kere akcyjne scyny bōły podug nich nojlepsze.

Po trzecij zorcie filmōw, festiwalowicze byli już zmynczyni ukulturowianiym sie, bez to kurzyli i szrajbowali noty, kere zaroz wciepowali do kule ôd jury, a siodali i ôzprowiali ô sprawach, kere czasym trza przedyskutować. Ôstatnie produkcyje bōły ô muzyku, kery chce sie pozbyć dyrygynta, bo tyn niy czuje jego wielgigo talyntu, ô maszinach na grubach, co majōm swoje dusze a ôsobowości, bez to niy kożdo do sie ôperować kożdymu grubiorzowi, a ôbroz nōmer dziesiynć na festiwalu bōł ô chopie, kery jak prōbowoł sie bawić ze swojim dzieckiym, to mu durś krziwda robiōł, bez to wraziōł go do dmuchanyj bale, coby bōło na zicher bezpiyczne, jak chcioł mieć ś nim kapka szpasu. Ta tajla filmōw miała strzednio pozorność ôd zmynczōnych ôglōndoczy, bez to ône dostały strzednie noty.

 

Ôgłoszōny rezultat bōł piyrszy roz tak interesant. Erotyk „Italijo” Bolka Ptoka z Chybio wygroł prajza za nojlepszy film. Po werdykcie kożdy ze audiyncyje wyglōndoł na udziwiōnego, a niykerzi byli nawet radzi. Franek Dzida dowoł znać, że niy mo z tym nic spōlnego, a polityker Malak widać niy bōł kōntynt skuli tyj decyzyje. Paulek lachoł sie ze Ernestym, że jak sie pokoże cycki na ekranie, to sie zowdy kupi głosy chopōw. I tak tyż bōło, bo bild amatora Ptoka dostoł siedym pōnktōw, ale niy bōł u żodnego z jury na piyrszym ani drugim placu. Inksze ôbrazy ale niy zdobōły po wiyncyj niż sześć. Reszta filmorzōw welowała na erotyk tak, że dostoł ôd nich maksimum wyniku, bez to je tajymnica, fto ze arbitrōw dōł jedyn sztim na film z Chybio. Wojtala zasugerowoł Richatowi dyskusyjo nad procedurōm welowanio na nostympny festiwal.

Zaroz ôzprowiano bōło ô filmach, scynach, knipsach, historyjach a kamerach. Rezultat bōł radszyj tymatym do szpasu, bo „Italijo” wygrała prajza za nojlepszy film, nawet jak niy bōła aż tak richtig dobro podug prywatnych werdyktōw jury. „Mikro” ô chopie, co po chałpie chodziōł, ôd Adama Godule z klubu Jupiter z Ôlesna, bōł richtig dobry, bez to dostoł nadgroda za proca kameramana a nojlepszo gyszichta. Zdowo sie, że tymat uciykanio ôd bycio ôjcym bōł zrozumiały do filmorzōw i ze ciekawie zmajstrowanymi knipsami zrobiōł richtig jakościowo produkcyjo. Abo po prostu amatory fest radzi ôglōndali chopa spinać sie po chałpach i skokać z dachu na dach. Wynik je zaakceptowany.

 

Niyskoro godzina, już po godkach, wypitych tyjach, projekcyjach dokumyntarōw a bildu niyspodzianki, kerym bōł reportaż ô amatorach. Film ô ludziach, co robiōm filmy na grubach, zokładach abo fabrykach, zrobiōła telewizyjo z Katowic i bydzie pokozany publicznie za dwa tydnie. Festiwalowicze wygodali sie, pojedli se a teroz poleku już ôpuszczajōm fajersztela przi grubie na Wesołyj. Na schodach przi wyńsciowych dźwiyrzach kurzōm a ôzprowiajōm Maks Uniwersal, kery pyto jak sie zaczyno robiynie filmu, jak sie już mo napisano gyszichta, a Leon Wojtala, kery mu ôdpowiado, że mo se piyrw zebrać ekipa do ryalizacyje i dobrze, żeby to byli ludzie w jego wieku abo modsi, bo ze starszymi ciynżyj bydzie mu robić, a nawet mogōm przejmować kōntrola nad projektym. Potym kludziorz Iksa pyto sie modszego, eli mo już rychtowne scynario, a amatōr z Krasōw ôdpowiado, że mo pora idyjōw, nale w gowie fyrlo mu sie mocka myśli i ciynżko mu dać fokus na ta robota.

 

Wojtala: A co sie stało?

Maks: Noo… dziołcha.

Wojtala: Idzie sie stracić ś nimi, pra?

Maks: Noo, bōła tako jedna, co sie ś niōm kejś trefiołech. Jo żech dugo niy chcioł myśleć, coby sie za nia brać, bo niy czułech, że mōm w życiu ynergijo na to. Ino… fajnie sie godało ô bele czym i dobrze sie czułech przi nij, dziwnie czasami, jakbych bōł dziwny, nale fest poleku sie to kulało, że niy tropiōłech sie tym. Aż yntlich… jij niy ma. Nale niy chca ô tym ôzprowiać, bo już niy ma ô czym. Ino teroz sie mi przipōmniała, bo we tych filmach to ino ô przōniu godajōm… Woloł bych sie dowiedzieć, jak wy wybierocie, co bydziecie mieć, jako historyjo we swojim bildzie.

Wojtala: Tōż musisz ś niōm pogodać, bez tego to bydziesz ino ô tym myśloł zamiast robić kōnszt. Abo możesz tyż ô tym szrajbnōnć scynario, to bydziesz mioł, po piyrsze, co we filmie pokozać, a po drugie, przirychtujesz sie do haje, jak już bydziesz mioł ôpowoga na dyskusyjo ś niōm.

Maks: Jo niy byda ś niōm już nigdy godoł. I niy rozłazi sie ô ôpowoga. Prōbowołech szrajbnōnć jakoś scyna ô tym i wytuplikować se, skuli czego to we mie jeszcze siedzi. Ino… jo niy chca pokazować tego. Teroz zaś ô tym myśla, nale niy poradza tego przekludzić na scynario.

Wojtala: Wiysz, ludzie chcōm wiedzieć, że jejich problymy niy sōm wyjōntkowe, to fest ich uspokajo. A jak widzōm abo czytajōm, jak ftoś inkszy je przedstowio, to może im to pōmōc we znolyziyniu ôdpowiedzi.

Maks: Jo wiym, ino niy chca ô tym robić filmu. To niy sōm rzeczy, kere bych chcioł pokozać, bo jo chyba po prostu niy poradza tyj zorty życiowych sprow wyciōngać do publiki.

Wojtala: Rozumia. Tōż ci moga ino pedzieć, że możesz se to tyż przerobić na gyszichta, kero niy ma direkt ô twojim życiu, bo snadnij sie pisze ô rzeczach, kere sie zno. Abo szukej durś, aż znojdziesz cosik, przi czymu bydziesz zicher, że chcesz to pokozać.

Maks: No dobre. Dziynkuja.

 

Cygarety sie kōńczōm a ś nimi blank kōńczy sie tyż godka dwōch filmorzy, bo po starszego prziszoł jego kerowca, Piotruś. Modszy przodzij go niy widzioł we fajerszteli i teroz je kapka zaskoczōny. Czuje choby Piotrusiōw zdrok bōł jak ôd Gorgōny, bo ôrganizm a synsa rajnera zrobiōły se na chwila pauza. Nale przeca niy ma czym sie tropić, bo ino kuknōł do jego hefcika, niy wyrwoł niczego, nic niy zachabiōł, pra? Wszysko je ganc dobrze, normalnie, i gościa Rolera trza prziwitać ze maniyrami, coby godnie reprezyntować swōj klub. Uścisnōł drab dłōń mikołowskimu szoferowi a pożegnoł sie poleku ze jego szefym, z kerym chcioł by jeszcze wykurzić jedna cygareta, bo fajnie myśli na jynzyku sie ukłodały. Klubiorze z Iksa poszli do swojigo auta, a amatōr z Rolera poszoł tam, kaj sie leczy wewnytrzne sprawy.

Na stole wele ajsszranku leżōm ôstatnie sznity, już ino ze tustym, tyju we zbōnkach niy ma, a na rōmie przi ausgusie leży wielgi jak gowa krziż. Czorny, metalowy krziż ze czornōm, metalowōm ketōm. Biere go i wrażo bez gowa, zico przi festiwalowym jodle i jednōm rynkōm ôbroco do ôka boży symbol, a drugōm wciepuje boże ciało ze świńskim fetym miyndzy usta. Ôbdukcyjo zakōńczōła sie furgniynciym krziża pod Maksowa jakla, zaroz po tym, jak niy bōło już sznitōw, nale zaroz przed tym jak pojawiōły sie zmierzłe myśli. Rajner medykuje, eli tyn chlyb bōł ôdłożōny do gości, kerzi przijechali na festiwal z dalsza i mieli to mieć na rajza nazod, abo bōł już ino do zjydzynio ôd bele kogo, coby niy bōło srogigo grzechu. Bezmała dobry kōnszt robi sie ze ciyrpiynio, bez to jakby jacyś filmorze pojechali głodni do dōm, to mieli by aspōń werwa do robiynio nowego filmu.

Ôroz słychać klang godki chopōw a jejich krokōw, kere po chwili stały sie we kuchni tyż ciałym. Richat a Ernest prziszli a pochwolyli cołki festiwal, kery sie już kōńczy. Z pozitiwōw – ôrganizacyjo aryału do socjalnych potrzeb a swobodno launa, bez co ludziōm chciało sie godać a poznować nowych kamratōw. Z negatiwōw to, co sie wydowo sie nojważniejsze: filmy. Mamrotanie na poziōm projekcyjōw dało sie usłyszeć ôd poru ludzi, co niy ma dziwne, nale ważniyjsze, że postrzōd jury bōła ôpinijo, że przidało by sie abo pokazować mynij filmōw, abo wybiyrać barzij roztōmajte, bo za fest podobne niykere bōły. Prajza dostoł bild ze Chybio i wszyscy wiedzōm, czymu to wygrało…

Amatora Szarleja nogi bolały, nale niy wiedzioł, eli zaroz niy bydōm wychodziyli ze kuchnie, bez to tyż niy wiedzioł, eli mo stoć abo może siednōnć, skuli czego ôpar sie ô ściana kole dźwiyrzōw, kero bōła nojbliżyj, żeby dać trocha ôdpoczōnć swojim łydkōm. Richat za to przeszoł kuchnia zdrokiym a krokiym, nale niy chyciōł dziynki tymu ôdpowiedzi, bezto zapytoł kamratōw, eli widzieli czorny krziż. Ernest doł znać, że niy wiy i zaczōn tyż kukać za nim wele sia i po reszcie izby. Maks sie speszōł, zgańbiōł, a krziż mu zaczōn ôroz ciynżyj wisieć na karku. Chcioł sie pozbyć tego uczucio, kere zaczynało być coroz gorsze, bez to rynkōm, co jod, syjmnōł go i wystawiōł do stojōncego dalij kludziorza.

Wyproszczōno rynka modego filmorza wisi w lufcie, a ôczy nestora zdrzōm na to, co ôna trzimie. Krziż je ôdebrany. Nic niy je pedziane. Richat go zabroł i poszoł. Maks sie pyto Ernesta, pojakymu majster mioł tako ryakcyjo. Nale Ernest zaś nic niy wiy.

c.d.n.

Rafał Cieplok – z połednia Mysłowic, filmrychter, badajōncy socjologijo pracy i tego jakōm tajlōm ôd życia czowiyka ôna jes. Absolwynt Szkoły Filmowyj m. K. Kieślowskigo w Katowicach, amatorske filmkluby zy PRL bōły tymatym jego pracy licyncjackij.

 

^[1] dokumyntar – zorta filmu, co przedstowio ryalność, bez przodzij wymyślōnych zdarzyń w scynario

^[2] disfugo – (dissociative fugue), stan, w kerym we usōndku dzieje sie chwilowo rajza do ganc inkszego placu a strata pamiynci ôd danyj chwile