Leopold Staub i ołowiczny pacjent zero

Jeśli ktoś był naczelnikiem gminy i równocześnie mistrzem budowlanym, to nie dziwota, że przykładał on wagę do tego, aby powstające budynki wyglądały po prostu ładnie. Tak uczynił w roku 1892 wówczas 47- letni Hermann Ritschel i zaprojektował oraz wybudował przy obecnej ulicy Bednorza 16 w Szopienicach doktorowi Lepoldowi Staubowi willę, która jest architektoniczną ozdobą tej dzielnicy Katowic do dziś.

Skąd do Roździenia – gdyż wtedy nie były to jeszcze Szopienice – przybył Hermann Ritschel nie wiadomo. Nieco więcej udało się ustalić o inwestorze tego budynku, którego nazwisko przylgnęło do tej willi do dziś.

Leopold Staub urodził się 22 sierpnia 1855 w Bieruniu Nowym. Był synem kupca Isaaca Stauba oraz jego małżonki Rosalie, z domu Fraenkel, oboje wyznania mojżeszowego.

W marcu 1876 Leopold Staub, którego rodzice dalej mieszkali w Bieruniu Nowym, widnieje wśród 19 uczniów królewskiego gimnazjum w Raciborzu, którzy zdali egzamin maturalny. Jako kierunek jego przyszłych studiów podano medycynę.

3 lipca 1880 Leopold Staub obronił publicznie w Auli Leopoldina Uniwersytetu Wrocławskiego przed komisją egzaminacyjną w której skład wchodzili Oscar Juliusburger, Ernst Malachowski i Julius Zucker swoją dysertację „Über den Pemphigus” ( O pęcherzycy- S.P.) i uzyskał tytuł doktora nauk medycznych, chirurgii i położnictwa. Aprobację, czyli prawo do wykonywania zawodu lekarza przyznano mu w roku 1881.

W maju 1882 lekarz medycyny ogólnej Leopold Staub w Roździeniu został mianowany inspektorem szkolnym nowo otwartej miejscowej prywatnej szkoły żydowskiej.

15 kwietnia 1883 w prasie pojawiła się informacja o zaręczynach doktora Leopolda Stauba z Roździenia – Szopienic z Anną Frey, najstarszą córką mysłowickiego spedytora Bernharda Freya i jego żony Amalie, z domu Schindler.

Ślub Leopolda Stauba z urodzoną 18 maja 1863 w Mysłowicach narzeczoną miał miejsce w miejscu jej zamieszkania w dniu 22 listopada 1883.

Świadkami byli: 37 –letni mysłowicki lekarz doktor Heinrich Breit, pochodzący z Berlina. W roku 1890 został on lekarzem ubogich. Był wieloletnim radnym miejskim. W roku 1918 otrzymał tytuł honorowego obywatela Mysłowic. W roku 1923 wrócił do Berlina, gdzie zmarł w wypadku samochodowym 20 czerwca 1924. Jego żona Olga Breit, z domu Fraenkel była przewodniczącą Żydowskiego Stowarzyszenia Kobiet i Panien w Mysłowicach (Jüdischer Frauen- und Jungfrauen- Verein).

Drugim świadkiem był 41- letni mysłowicki kupiec Simon Freund, urodzony w Żorach, mąż urodzonej w roku 1846 w Żorach Charlotte Staub. W roku 1882 był on wspólnikiem w mysłowickiej firmie Gebrüder Staub braci Moritza i Marcusa Staub. W roku 1885 widnieje jako przewodniczący mysłowickiej Rady Miejskiej, w roku 1889 jako przewodniczący mysłowickiej gminy żydowskiej. Simon Freund zmarł w Berlinie 17 listopada 1918.

Leopold i Anna Frey zostali w Roździeniu rodzicami trzech synów. 24 września 1887 urodził się Conrad, który zmarł 1 lipca 1890 w Berlinie.

Trzeci syn Franz, urodził się 4 lipca 1893, już w nowo wybudowanej willi przy ówczesnej Schulstraße. W grudniu 1914 został doktorem nauk prawnych Uniwersytetu Wrocławskiego. Pomiędzy 1915 – 1918 służył w randze kapitana w prokuraturze wojskowej. Do roku 1924 był sędzią na terenie Republiki Weimarskiej, kiedy otworzył we Wrocławiu prywatną praktykę adwokacką i został wykładowcą miejscowego Uniwersytetu.

W 1925 roku Franz Staub tymczasowo zawiesił swoją praktykę prawniczą, aby objąć stanowisko prezesa mediolańskiej firmy Ing. A. Maurer SA, założonej tu przez Szwajcara Alfreda Maurera w roku 1923, gdzie odegrał znaczącą rolę w rozwoju przemysłu sztucznego jedwabiu w Europie.

W 1928 roku powrócił do wykonywania zawodu prawnika w Niemczech i we Francji. 14 listopada 1930 w Paryżu ożenił się z Margot Gabriele Hechinger, która była córką przemysłowca. Dwa lata później dołączył do międzynarodowej kancelarii prawnej Amerykanina Fredericka Wirtha w Paryżu, zyskując renomę jako specjalista w dziedzinie opracowywania patentów, udzielania licencji i tworzenia spółek joint venture.

W 1936 roku Franz Staub przybył do Stanów Zjednoczonych, osiedlając się w Scarsdale, w stanie Nowy Jork i zmienił imię na Francis. Nadal pełnił funkcję doradcy niektórych swoich dawnych klientów, a później także dużych amerykańskich korporacji przemysłowych.

W 1962 roku założył firmę doradczą Staub, Warmbold & Associates, która posiadała biura w Nowym Jorku, Brukseli i Mexico City. Francis Staub zmarł 4 września 1965 roku w Nowym Jorku.

Jego urodzony 2 kwietnia 1934 w Paryżu syn Robert Andre Staub przez wiele lat z powodzeniem kierował firmą Staub Warmbold & Associates, zajmującą się doradztwem w zakresie zarządzania i rekrutacją kadry kierowniczej, a także pełnił funkcję zastępcy sekretarza skarbu w administracji prezydenta Jimmy’ego Cartera.

Drugi syn roździeńskiego doktora Stauba, Herbert, przyszedł na świat 18 kwietnia 1891. Studiował medycynę w Monachium, walczył na froncie w latach 1915 – 1916, został doktorem nauk medycznych i był później lekarzem – asystentem w zakresie ortopedii polikliniki uniwersyteckiej w Monachium. Miał żonę o imieniu Helene. Po przejęciu władzy przez NSDAP wyemigrował najpierw do Francji, a w roku 1941 do Portugalii.

Herbert Staub wraz z matką, wdową, Anną Staub przybył w kwietniu 1944 na pokładzie statku z Lizbony do Filadelfii. Podróż opłacił Francis Staub. Herbert Staub zmarł 11 stycznia 1948 w Nowym Jorku.

W roku 1885 Leopold Staub kierował jednoosobowo 18 – łóżkowym szpitalem w Roździeniu, który istniał od roku 1879, staraniem gmin Roździeń, Szopienice, Dąbrówka Mała i Janów. W roku 1892 wybudowano nowy budynek szpitalny przy obecnej ulicy Morawa 31. Doktor Staub miał być lekarzem tego szpitala gminnego przez 30 lat, czyli do około roku 1915.

W obszarze kultury w roku 1889 stał się członkiem wrocławskiej organizacji Schlesische Gesellschaft für vaterländische Kultur oraz Ungarischer Karpathen –Verein.

W roku 1892 Leopold Staub nabył parcelę budowlaną o powierzchni 1300 metrów kwadratowych, na której wybudowana została jego willa, z ornamentyką biblijną i mitologiczną, wskazującą na jego wyznawaną wiarę i wykonywany zawód.

Na wysokości parteru umieszczona została płaskorzeźba Mojżesza, ratowanego z wody przez córkę faraona oraz dekalog. Na poziomie pierwszego pietra znajduje się z kolei rzeźba greckiej bogini Higieji, uosobienia czystości, córki boga medycyny Asklepiosa i jego uśmierzającej ból żony Epione.

Doktor Staub zamieścił w prasie ogłoszenie, iż od 1 kwietnia 1893 mieszka w swoim domu przy nowej aptece.

Leopold Staub zaczął brać udział w życiu społecznym Roździenia. W czerwcu 1893 został wybrany do komisji mającej na celu budowę szkoły miejskiej. W lipcu 1894 został obok właściciela szopienickiej fabryki „P.Strahl” doktora Georga Leschika drugim przewodniczącym roździeńsko-szopienickiego Bürgerverein (Stowarzyszenie Obywateli).

W listopadzie roku 1898 doktor Staub został członkiem zarządu Stowarzyszenia Lekarzy Kolejowych i Kas Chorych Regionu Królewskiej Dyrekcji Kolejowej w Katowicach (Der Verein der Bahn- und Kassenärzte im Bezirk der Königlichen Eisenbahndirektion Kattowitz).

W listopadzie 1901 Leopold Staub figuruje jako członek zarządu gminy Roździeń tak samo w roku 1909, a w marcu 1903 został wybrany radnym. Od roku 1907 był również nieprzerwanie ławnikiem gminnym, ostatnio wybranym w roku 1917.

Oczywiście, również jako lekarz na brak zajęć Leopold Staun nie mógł narzekać. We wrześniu 1905 zawaliła się na skutek wichru ściana z rusztowaniem przy budowie Huty Bernhardi, pod gruzami znalazło się 9 robotników. Jedna osoba zginęła, pozostałym pomocy udzielał doktor Staub wraz z lekarzem hutniczym. W listopadzie 1905 doktor Staub w czasie strajku pracowników huty Wilhelmina, którzy próbowali wyrwać zwrotnice kolejki wąskotorowej w celu przerwania dostaw węgla, zastrzelony został jeden strajkujący, a jeden z żandarmów ugodzony sztyletem. I tu był doktor Staub potrzebny, o jakiś zaczadzeniach i innych wypadkach nie wspominając.

W marcu 1906 doktor Staub został mianowany radcą sanitarnym, a w październiku 1918 tuż przed abdykacją cesarza tajnym radcą sanitarnym.

Leopold Staubd publikował też naukowo. W roku 1905 ukazał się jego artykuł „Zur Diagnose und Verlauf des Flecktyphus”. Dużo uznania – i pamięci do dziś – przyniosło mu opublikowanie w maju 1906 artykułu „Ein kasuistischer Beitrag zur chronischen Bleivergiftung” (Przyczynek kazuistyczny do przewlekłego zatrucia ołowiem – S.P.) w berlińskim czasopiśmie „Medizinische Klinik. Wochenschrift für praktische Ärzte”

Doktor Staub opisał tu przypadek zatrucia ołowiem, przed wejściem przepisów uchwalonych przez Bundesrat 16 czerwca 1905, mających na celu zredukowanie zachorowań na ołowicę wśród pracowników do minimum.

Staub wymienił z nazwiska pracownika huty ołowiu na Burowcu. Był nim 51-letni Josef Troiok, 164 cm wzrostu, który przed odejściem na emeryturę przed trzema laty, pracował przez 27 lat. Ożenił się wieku 25 lat; żona i dzieci w wieku 23,16 i 12 lat nie wykazywali objawów ołowicy.

Gdy objawy ołowicy się nasilały, Troiok był przenoszony do innej pracy. Przed siedmiu laty zaczęły występować jednak skurcze podobne do epileptycznych oraz zaburzenia zachowania. Do tego doszła utrata wzroku uniemożliwiająca samodzielne wychodzenie na zewnątrz. W końcu trafił jako pacjent na osiem tygodni do kierowanego przez Stauba szpitala. Staub podkreślił, iż nie stwierdzono u niego jakichkolwiek linii ołowiczych na dziąsłach – Zahnflisch ohne jeglichen Bleisaum. W styczniu 1906 Troiok został przekazany do szpitala psychiatrycznego w Lublińcu.

We wrześniu 1910 Leopold Staub brał udział obok innych notabli świeckich i duchownych przy uroczystym wprowadzeniu sióstr boromeuszek z Trzebnicy na Szopienice, którym powierzono opiekę na chorymi w szpitalnym baraku zakaźnym.

W sierpniu 1914 Leopold Staub został wybrany do komisji do wyboru lekarzy Urzędu Ubezpieczeniowego Powiatu Katowickiego. Innym wybranym był bogucicki lekarz doktor Bruno Sogalla, który roku 1898 roku zdał egzamin na lekarza urzędowego, przedstawiając pracę ważną dla swoich pacjentów: „Bleierkrankungen der Zinkhüttenarbeiter und die Maßnahmen zu ihrer Verhütung” (Choroby ołowicze pracowników hut cynku i środki ich zapobiegania – S.P.)

W kwietniu 1917 Leopold Staub przeprowadzał szczepienia ludności z terenu Roździenia, Szopienic i Janowa w szopienickim Hotelu Klippera.

W materiale dotyczącym wykonania Konwencji Genewskiej dla Górnego Śląska umieszczona jest pozycja dotycząca lekarza kolejowego Leopolda Stauba z roku 1923 zakończona ugodą. Jako lekarz kolejowy pracował jeszcze w roku 1924.

Ostatnia pewna informacja o Leopoldzie Staubie pochodzi z książki adresowej województwa Śląskiego 1926/1927 gdzie znajduje się jego inserat z adresem: Szopienice, Szkolna 23.

Po tym czasie Leopold Staub opuścił Górny Śląsk i przeniósł się prawdopodobnie do Niemiec. Jego orientacyjna data śmierci jest podawana w przedziale 1934 – 1936 w Niemczech lub we Francji.

dr Stefan Pioskowik – socjolog, politolog, autor szkicōw ô geszichcie Gōrnego Ślōsnka, wierszy a humoresek. Narodzōny w roku 1962 w Katowicach-Janowie, miyszkŏ we Mysłowicach.