Artur Czesak: Plotka o Bismarcku i Wasserpolakach

Od dłuższego czasu staram się wynotowywać z tekstów jak najwięcej użyć wyrazów Wasserpole(n)Wasserpola(c)k, wasserpolnisch, (dasWasserpolnische i tak dalej.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Dzięki digitalizacji wielu druków, w tym XIX-wiecznej prasy (dziękuję, Google Książki i MKiDN!), można docierać do tekstów, a nie tylko do streszczeń, interpretacji, najnośniejszych wypowiedzi publicystycznych, które formowały kanoniczne, zestereotypizowane rozumienie pojęcia.

Nie neguję tego, że Wasserpolack bywał „obraźliwym określeniem mieszkańca Śląska”, jak możemy wyczytać w przypisach do wielu dzieł omawiających problematykę śląskoznawczą. Niełatwo już jednak dociec, czy ma się na myśli górnośląskich górników, podkozielskich flisaków odrzańskich (mataczkŏrze), czy może poddanych austriackich ze Śląska Opawskiego lub pruskich, ale bynajmniej nie „polskojęzycznych” mieszkańców Hulczyna i okolic. I diabli wiedzą kogo jeszcze — dość wspomnieć Wasserpolaka i jego poetycki język z powieści Haška o Szwejku.

V kanceláři bylo všechno odbyto velice rychle. Nějaký felák s hubou ještě zamaštěnou od oběda, podávaje Švejkovi a Vodičkovi papíry s náramně vážnou tváří, nedal si ujít té příležitosti, aby nepronesl k oběma řeč, ve které apeloval na jich vojenského ducha, proplétaje to, poněvadž byl Vasrpolák, různými pěknými výrazy svého nářečí, jako „marekvium“, „glupi rolmopsie“, „krajcová sedmina“, „sviňa porýpaná“ a „dum vám baně na mjesjnuckovy vaši gzichty“ [Hašek, Jaroslav. Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války [online]. V MKP 1. vyd. Praha : Městská knihovna v Praze, 2011 [aktuální datum citace e-knihy – př. cit. rrrr-mm-dd]. 1. a 2. díl. Dostupné z WWW:, s. 352].

W polskim tłumaczeniu P. Hulki-Laskowskiego nie odnajdujemy geograficznych wskazówek, że „wasserpolak” małą literą to ktoś ze Śląska.

W kancelarii wszystko załatwione zostało bardzo szybko. Jakiś feldfebel z gębą jeszcze tłustą po obiedzie podał Szwejkowi i Vodiczce papiery z miną bardzo poważną i korzystając ze sposobności wygłosił do nich przemówienie, odwołując się do ich ducha żołnierskiego, a ponieważ był wasserpolakiem, więc przemówienie przeplatał różnymi zwrotami swego narzecza, jak np.: „małpy zielone”, „głupie rolmopsy”, „fujary nadziewane”, „świńskie ryje”, „prać was po waszych głupich mordach” itp.

Świadectwo funkcjonowania pojęcia Wasserpolak, nie bez domieszki tonu rasowej wyższości germańskiej nad Słowianami, przynosi, co też wszak znamienne, na ziemiach czeskich wychodząca gazeta „Pilsener Zeitung” z 29 czerwca roku 1872. Wśród plotek i słowiańskich uroszczeń do ludzi wielkich, jako to Kopernika i Gutenberga, pojawiają się, cha cha, jakże śmieszne i niedorzeczne pretensjonalne stwierdzenia, że Bismarck miałby być czystej wody Wasserpolakiem, a Goethe zapewne Słoweńcem, bo pojawia się w Fauście słowo Laibach, czyli Lublana.

Śmiech śmiechem, nawet w takim nieprzyjemnym dla Słowian kontekście, ale mnie interesuje, czy ta plotka o Bismarcku to wyssany z palca XIX-wieczny fake news, czy może ktoś gdzieś, choćby w przywoływanym „Czasie”, coś takiego wypisywał. I dlaczego?

Artur Czesak to doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, a także nauczyciel, słownikarz, korektor, redaktor, konsultant językowy i dialektolog. Jest współautorem internetowego słownika poprawnej polszczyzny DobrySłownik.pl. Prowadzi blogi Dialektologia.pl, gdzie dzieli się swoimi doświadczeniami w poznawaniu dialektów, gwar, narzeczy, slangów i żargonów Polski, oraz Linguae in statu nascendi, w którym omawia języki tworzące się w dzisiejszych czasach i na naszych oczach. Choć nie ze Śląska, interesuje się jego językiem i jako autor książki „Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny” jest jednym z największych ekspertów w dziedzinie śląskiej mowy.

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza

Cyntrum Preferyncyji Prywatności

Potrzebne

Zbiory cookies potrzebne do nojbarzij podstawowych funkcyji serwisu: zgoda na politykã prywatności (gdpr) i informacyjŏ ô blokowaniu reklam (anCookie), testowy zbiōr ôd platformy (wordpress_test_cookie)

gdpr, anCookie, wordpress_test_cookie

Ino po zalogowaniu

Zbiory cookies potrzebne do byciŏ zalogowanym w serwisie.

wordpress_logged_in_, wordpress_sec_, wp-settings-time-