500-lecie założenia pierwszej ewangelickiej uczelni na Śląsku

29 października 1526 roku w Legnicy rozpoczęła działalność akademia ewangelicka, która w zamierzeniu jej twórców miała zostać przekształcona w pierwszy na świecie uniwersytet ewangelicki. Jej założycielem był książę legnicko-brzeski Fryderyk II Legnicki, gorliwy zwolennik reformacji i wyznawca nauki Marcina Lutra. Dziś o tej uczelni oraz o zaangażowaniu piastowskiego księcia w budowę wielkiego ośrodka nauki luterańskiej wspomina się stosunkowo rzadko.

Z inicjatywy księcia uczelnia została utworzona w oparciu o potencjał intelektualny legnickiej szkoły przy kościele św. Piotra i Pawła. Zgodnie z pierwotnymi założeniami planowano zatrudnić w Legnicy profesorów, z których każdy miał otrzymywać roczną pensję w wysokości 50 złotych guldenów. Była to suma bardzo wysoka, świadcząca zarówno o ambicjach, jak i o zamożności władcy Legnicy i Brzegu. Za taką kwotę można było wówczas nabyć niewielkie gospodarstwo rolne, stado kilkunastu wołów lub utrzymać czteroosobową rodzinę rzemieślniczą przez ponad rok.

Do nowo powstałej uczelni przybywali znani wykładowcy i zwolennicy reformacji z różnych części Europy. Dzięki temu w krótkim czasie akademia zyskała studentów i zaczęła być zauważana w środowisku naukowym epoki. Wśród wykładowców znaleźli się m.in.: doktor teologii Bernard Ziegler, śląski teolog Valentin Krautwald, wybitny astronom i matematyk Johannes Werner, reformator śląski Kaspar Schwenckfeld oraz pedagog i teolog Valentin Trotzendorf. W elitarnym gronie znalazło się łącznie 24 wykładowców, którzy tworzyli fundamenty tej nowej śląskiej uczelni.

Dzięki osobistym kontaktom księcia Fryderyka II oraz Schwenckfelda możliwe było pozyskanie wybitnych uczonych. Zajęcia odbywały się w dawnych pomieszczeniach klasztornych przy kościele św. Jana w Legnicy. Akademia prowadziła trzy główne kierunki studiów: teologię, filozofię oraz prawo.

Powstanie tej uczelni było wyrazem intelektualnych ambicji środowisk reformacyjnych na Śląsku oraz osobistej wizji księcia Fryderyka II. Jedną z głównych przyczyn upadku tego ambitnego przedsięwzięcia były jednak spory doktrynalne wynikające z różnych interpretacji nauki Lutra, a także naciski polityczne wywierane na księcia. Mimo krótkiego okresu działalności legnicka akademia pozostaje ważnym, choć dziś często zapomnianym, rozdziałem w historii szkolnictwa i reformacji na Śląsku.

Maciej Mischok