Słowo na niedzielę: Głuchomiymce, Pogōrzany a ślōnscy kolōniści

Głuchomiymce, Pogōrzany a ślōnscy kolōniści. (Tajla piyrszŏ).

Dzisio chciołech Wōm ôpowiedzieć geszichta, nale to niy ma bojka. Co Wy na to, kiej Wōm powiym, iże we połedniowo-wschodnij Polscy, idzie znojść sztaty a wioski, kere zostały zbudowane bez Ślōnzokōw – a nyi ynō –  we średniowieczu, a we kerych sztyjc idzie sie spoznać co sam żyjōm potōmki tych ôsadnikōw?

Durś bez cołki średniowiecze na te Ziymie ściōngano mōcka kolōnistōw ze Rajchu. Ôbok Miemcōw, Holyndrōw a Fryzōw, przywandrowali sam Słowianie ze Milska, Miśnie a Łużyc. Ku tymu gŏdajōnce po miemiecku a czasym i po słowiańsku Ślōnzŏki. Nŏjwiyncy ze Dolnygo Ślōnska, ale na zicher bōły i taki z Gōrnego Ślōnska (szkryfloł ô tym miemiecki prof. Schwarz).

Jejich mŏwa, XIX-wieczny, polski historyker ôkreślo we tych słowach (tekst ôryginalny) „Język tych ludzi nieco przygrubszy, a jakieś ze Szląskiem, Morawskiem, Czeskim i Pruskim podobieństwem mający, dowodem jest pierwszej ich ojczyzny”. Miemiecki profesor Schwarz padoł co jejich gŏdka [Pogōrzanōw a Głuchomiemcōw] bōła podobnŏ do tej, kerŏ szło trefić w tyn czas we rejōnie miemieckich wysp jynzykowych kole Bielska a Gliwic.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Głuchomiymce spod Łancuta, majōm pochodzić ôd Landeshut (Kamiynnŏ Gōra) na Dolnym Ślōnsku, a jejich przodki ze Landshut we Frankonii. Nale to niy sōm jedyne taki przypadki. Albigowa (Helwigshau) i Markowa (Markenhau) pod Rzeszowem, kery metropolita przemyski Eryk z Winsen mianowoł we 1390 roku „Rischof”. We roztomańtych pismach idzie trefić forma „Reischshof”. Nŏjpewnij jednak pierwotnŏ nŏzwa je słowiańskŏ – od Rzecha, Rzetysława.

Dej pozōr tyż:  Harynki Bismarcka cz. 3: Na służbie państwa i amora

W pasie ôd Nowygo Sōncza (lokowanygo jako Neu Sandez) po Sanok sōm Frysztak (Freistadt) a kole niygo Gogołowa i Kambornia (Kaltborn), na połednie w strona Biecza sōm Gorlice (kere mieli założyć Połabiany), Libusza, Bitnarowa (Bittnershau), Kryg (Krig) i wiele inkszych co niy mōm siły ich wymieniać, a po drugie to niy styknie tukej placu.

Wiele ô ich pochodzyniu mogemy sie dowiedzieć po tym, jakie nazwiska nosili polscy profesorowie z tego terenu, badacze kultury Głuchomiemcōw, Łemkōw a roztomańtych jeszcze grup etnicznych a etnograficznych– Kotula, Fastnacht i Reinfuss.

Kto to jedynak je tyn Głuchomiymiec? To je Miymiec ôsiedlony we głuszy, czyli we lesie, puszczy. Miemieckie ich miano Walddeutsche je przekłŏdym z polskij gŏdki. Po polsku je tysz trochã szerszy termin Pogōrzanin, kery czasym je używany zamiennie a niekere wisynszaftlery godajōm co kŏżdy Głuchomiemiec je Pogōrzaninym, nale niy kŏżdy Pogōrzanin je Głōchomiemcem, bo to sie rozchodzi ô gŏdka, kultura a pochodzeniy.

Mono i dziso trza trochã wiyncy rozprŏwiać ô tej tajli gōrnoslōnskij geszichty, coby budować zgoda a dobre relacje z naszymi kamratami ze Galicji. Beztōż, choć jŏ niy ma historyker po uniwersitecie, a yno ze zamiłowaniŏ, to ôdwożyłech sie tyn tymat tukej przedstŏwić coby mōndrzejsi ôde mie mōgli dać se na to pozōr.

Bartłomiej Bobula – Wieloletni aktywista. Twórca i organizator Śląskiego Kącika Literackiego, Śląskiego Dnia Dziecka i Śląskiego Mikołaja. Prekursor zmian w ustawie metropolitalnej. Działał na rzecz transportu publicznego i infrastruktury. Organizator konferencji. Felietonista i bloger w Ethno.OMG.

Dej pozōr tyż:  Moc kultury #30: Miast inzurekcyje

 

Foto z wiyrchu: Wikipedia Commons / Public domain

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Ôstŏw ôdpowiydź

Twoja adresa email niy bydzie ôpublikowanŏ. Wymŏgane pola sōm ôznŏczōne *

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autorōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza