Profesor Przybyllok – tarnogórzanin na Antarktydzie

W Tarnowskich Górach przyszedł na świat doskonały astronom, matematyk i geodeta, wykładowca najlepszych europejskich uniwersytetów, następca słynnego Fryderyka Bessela na Katedrze Astronomii Uniwersytetu w Królewcu, uczestnik ekspedycji badawczej na Antarktydę – profesor Erich Przybyllok.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

0003_PRZYBYLLOK

Przybyllok urodził się 30. czerwca 1880 r. w Tarnowskich Górach. Studiował na Uniwersytecie Śląskim Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu oraz na Uniwersytecie we Freiburgu. W 1904 r. uzyskał tytuł doktora broniąc pracy doktorskiej z dziedziny selenografii pt. „O przydatności fotograficznej dokumentacji powierzchni Księżyca do celów pomiarowych”. Następnie pracował w charakterze asystenta w obserwatoriach astronomicznych uniwersytetów we Wrocławiu, Królewcu, Heidelbergu i Bonn. Od 1909 r. był wykładowcą Pruskiego Instytutu Geodezji w Poczdamie.

0002_PRZYBYLLOK
Członkowie drugiej niemieckiej ekspedycji antarktycznej, rok 1911. Czwarty od lewej dr Przybyllok, piąty – dr Filchner

Przygodą jego życia okazała się wyprawa polarna do Antarktyki, poprzedzona ekspedycją treningową na znacznie bliższy Spitzbergen latem 1910 roku. Była to druga po wyprawie Ericha von Drygalskiego z 1901 r., niemiecka ekspedycja antarktyczna. Przybyllok wziął w niej udział obok pięciu innych naukowców różnych specjalności, jako astronom i geofizyk. Cel wyprawy był wyłącznie naukowy i sprowadzał się do weryfikacji hipotezy Wilhelma Filchnera – dowódcy wyprawy, ale i naukowca – że Wschodnia i Zachodnia Antarktyda są oddzielnymi lądami połączonymi jedynie antarktyczną czapą lodową. Weryfikacja dokonać się miała poprzez przedostanie się na ciągniętych przez konie saniach od Morza Weddella do Morza Rossa. Wyprawa wyruszyła w początkach maja 1911 r. z portu Bremerhaven na przerobionym ze statku wielorybniczego żaglowcu „Deutschland” z pomocniczym napędem parowym. W ostatnim dniu stycznia 1912 r. statek zatrzymany został na Morzu Weddela przez lodowiec, czego jedynym plusem było, iż można go było odkryć i nazwać. Nazwał go więc Filchner imieniem cesarza, na próżno jednak, bo w późniejszych latach naukowcy zmienili nazwę na Lodowiec Szelfowy Filchnera. Nazwanie okazało się jedynym plusem. Dowódca uznał, że miejsce jest idealne na założenie bazy i zbudowanie chaty. Budowa i rozładunek sprzętu trwały ponad tydzień, po czym fragment lodowca wraz z bazą odłamał się i wpadł do wody. W ciągu następnych kilku dni część sprzętu udało się uratować i załadować ponownie na statek. Postanowiono poszukać lepszego miejsca nieco dalej na północ.

0001_PRZYBYLLOK
Dr Przybyllok ze swoim „szczęśliwym kotem” na podkładzie statku „Deutschland”

Poszukiwania zakończyły się w połowie marca, gdy statek utknął w lodach na dobre. Nie pozostało więc nic innego jak rozpakować się, postawić chatę i rozpocząć prace badawcze. Lód puścił dopiero na koniec listopada, czasu było więc mnóstwo. Wykonano wszelkie zamierzone badania, obserwacje, pomiary, zdemaskowano amerykański szwindel z „odkryciem” Ziemi Morrella i pochowano kapitana statku, który raczył był zejść na syfilis. Ostatecznie ekspedycja całkiem rozminęła się z celami, które przyświecały jej na początku, ale wniosła istotny wkład w badania geograficzne (eksploracja Georgii Południowej i Sandwicha Południowego, odkrycie Wybrzeża Luitpolda i Lodowca Szelfowego Filchnera, wykreślenie z map Ziemi Morrella), meteorologiczne i geomagnetyczne.

Luedecke-Ballonaufstieg26031912-FIL1922_393
Statek „Deutschland” unieruchomiony na Morzy Weddella

Po powrocie z eskapady Przybyllok wrócił do pracy w Instytucie Geodezji, by w 1921 r. odejść w związku z objęciem Katedry Astronomii Uniwersytetu Albrechta w Królewcu. To nie byle jaka katedra, bo osierocona w 1846 przez genialnego matematyka, astronoma, geodetę Fryderyka Bessela, twórcę m. in. funkcji Bessela. Erich został jednocześnie dyrektorem uniwersyteckiego obserwatorium astronomicznego, którym pozostał do jego zniszczenia w roku 1944. Po wojnie osiadł w Kolonii podejmując pracę jako profesor Uniwersystetu w Kolonii, gdzie wykłady prowadził do śmierci 11. września 1954 r. Miał dwie córki i dwóch synów. Jeden z synów został aktorem teatralnym w Wiesbaden, drugi – weterynarzem w Stanach Zjednoczonych.

O ekspedycji antarktycznej można poczytać we wspólnym dziele Filchnera i Przybylloka „Zum Sechsten Erdteil, Die Zweite Deutsche Südpolar-Expedition”, wydanym też w wersji angielskiej „To the Sixth Continent: Second German South Polar Expedition, 1911-13”. Erich napisał też na temat wyprawy całkiem obszerny artykuł „Deutsche Antarktische Expedition: Berichte über die Tätigkeit nach Verlassen von Südgeorgien”, który w wersji cyfrowej dostępny jest na digizeitschriften.de

Arkadiusz Poźniak-Podgórski – Tarnogórzanin z urodzenia i przekonania, ostatni poddany cesarza Wilhelma. Inżynier, przedsiębiorca, Ślązak, Niemiec, Polak, Czech, nawet Rusin, jak dobrze poszukać. Człowiek pogranicza.

Polecamy także inne teksty autora na blogu „Na krańcu królestwa”.

 

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza

Cyntrum Preferyncyji Prywatności

Potrzebne

Zbiory cookies potrzebne do nojbarzij podstawowych funkcyji serwisu: zgoda na politykã prywatności (gdpr) i informacyjŏ ô blokowaniu reklam (anCookie), testowy zbiōr ôd platformy (wordpress_test_cookie)

gdpr, anCookie, wordpress_test_cookie

Ino po zalogowaniu

Zbiory cookies potrzebne do byciŏ zalogowanym w serwisie.

wordpress_logged_in_, wordpress_sec_, wp-settings-time-