Ôd soboty do soboty: 07.04.2018

31-03-2018: Japōńskie wielorybniki durś chytajōm
foto: Dr. Haus, licyncyjŏ Creative Commons

Po sztyrech miysiōncach do portu przipłynyła nazod japōńskŏ flota wielorybniczŏ. Piyńć szifōw nachytało za tyn czas na Ôcyanie Połedniowym wiyncyj jak 330 wielorybōw.

Japōnijŏ durś je kritikowanŏ za chytanie wielorybōw, ale kożdy rok posyło na ôcyany swoja flota wielorybniczo. Chociŏż sie szkryfła pod moratoriōm ôd Miyndzynarodowyj Kōmisyje Wielorybniczyj, co sie tykŏ zakazu chytaniŏ, używo fōrtki, podug kierej idzie zabijać wieloryby do naukowych podszukōnkōw. Miynso, kiere niyskorzij idzie dostać na japōńskim rynku, to bezma je ino abfal ś nich.

Źrōdło: AFP

03-04-2018: Ruskie sankcyje za łotewsko gŏdka na Łotwie?

Łotwa wkludzŏ edukacyjno reforma, skuli kierej do 2021 roku łotewskŏ gŏdka bydzie za jedyno przi nauczaniu we średnich szkołach. Jak pedzioł prezydynt Raimonds Vejonis, cołkie społeczyństwo bydzie bez to lepij skuplowane, a państwo siylniyjsze. Zareagowali na to ruskie parlamentarzysty i dali znać ruskimu regiyrōnkowi, coby chrōniōł łotewskich Rusōw i ôdpedzioł sankcyjami.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Na Łotwie wiyncyj jak ćwierć społeczyństwa to Rusy. Po reformie edukacyjŏ pudzie kludzić we dwōch gŏdkach: łotewskij a ruskij, abo w jednyj – ruskij – ino dō nojmodszych dziecek ze ruskich familiji, tj. ino we szkołach podstawowych.

Źrōdło: BBC

03-04-2018: Ptŏki widzōm pole magnetyczne?
foto: Trubac, licyncyjŏ Creative Commons

Ptŏki poradzōm czuć ziymskie magnetyczne pole i bez to wandrować tysiōnce kilometrōw direkt do dōm abo niy tracić sie przi srogich migracyjach na inksze kōntynynty. Bez lata uczyni miarkowali sie, co esktra ku tymu sōm bogate w żelazo komōrki we ptŏszych dziubach. Terŏzki ale znŏdli Cry4, światłoczuło zorta biołka, co je we siatkōwce ôd ptŏszygo ôka. Pokŏzujōm na to dwa ôsobne podszukōnki: jedyn na pinkawach zeberkowych (Taeniopygia guttata), a drugi na wrodarkach (Erithacus rubecula).

Dej pozōr tyż:  Szczepan Twardoch: Śląska tożsamość wyrasta ze mnie samego

Zdŏ sie, co skuli tego biołka ptŏki poradzōm używać swojigo magnetycznego “kōmpasu” i bez dziyń, i w nocy. Durś ale niy znōmy, jako to sie te pole im wizualizuje.

Źrōdło: Science News

 

06-04-2018: Nowe linije Nazca
foto: Colegota, licyncyjŏ Creative Commons

Archeologi z Peru znŏdli wiyncyj jak 50 “nowych” liniji na plaskowyżu Nazca bez to, co piyrszy rŏz użyli drōnōw do zmapowaniŏ terynu. Pokŏzało sie, co geoglifōw – srogich ôbrazōw z beszōngōw, co je idzie ôbŏczyć ino z luftu – je dużo wiyncyj jak my znali. Idzie wierzić, co dalsze podszunkōnki znojdōm jeszcze inksze linije i ôbrŏzki.

Szukanie z drōnami mogło sie zacznōńć skuli szkody, co jōm nawyrobiali aktywisty z Greenpeace we 2014 roku. Przi akcyji na świyntym plaskowyżu, w kierej rozchodziyło sie ô to, co by świat doł pozōr na zmiany w klimacie, zniszczyli ôni niykiere starożytne linije. Peru dostało piyniōndze ôd USA na sprowiynie zabytku, a przi tymu szło wkludzić do roboty szpecōw z drōnami.

Źrōdło: Gizmodo za National Geographic

 

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Rafał Szyma

ur. 1981 w Katowicach. Pisze pō naszymu (Wachtyrz.eu, blog, przekłady, tōm ôsprŏwek "Leanderka", popularyzacyjŏ ślōnskij gŏdki). Na beztydziyń robi za projektanta graficznego.

Śledź autora:

Ôstŏw ôdpowiydź

Twoja adresa email niy bydzie ôpublikowanŏ. Wymŏgane pola sōm ôznŏczōne *

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autorōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza