Ôd Mōniki z Ameryki: Ô Amerykańskich piōnierach lotnictwa

Ôstatnio pisałach Wōm ô piyrszych brytyjskich kolōnistach, kerzi pōnad 500 lot tymu założyli kolōnijo zaroz za moim płotym. Jakbyście popatrzyli na to miejsce kaj miyszkōm z lotu ptoka, to byłoby coś podobnego jak pōłwysep helski, ino fest, fest dugi i ze myjszymi wysepkami po blisku. I tak naprowda to z gōry wyglōndo to raczyj niypozornie w skali cołkij Ameryki i ciynżko uwierzyć, że to prawie tukej miało miyjsce jeszcze inksze wielkie historyczne wydarzynie, kere ino 66 lot niyskorzij pozwoliło człowiekowi stanōńć na ksiynżycu.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

W miasteczku Kill Devil Hills, po zachodnij strōnie autobany 158, usypany jest fest wielki kopiec z dynkmalym upamiyntniajōncym tyn sukces a zarozki kole tyj gōrki jest muzeum i zaznaczōne miejsce kaj zimōm 1903 roku braciōm, Orwillowi i Wilburowi Wright, udało sie wzniyś w luft po roz piyrszy.

A wszysko zaczło sie ôd warszatu rowerowego kery spōmniani bracio prowadzili w Ohio. Ale ambicjo nie pozwoliła im ino na pyndlowanie po ziymi, zaczli budować drachy, potym szybowce i marzyć ô maszinie, kero napyndzano byłaby silnikym spalinowym i mōgła pokōnać wiynksze ôdległości. W 1900 Orwille i Wilbur przeniyśli sie tukej, żeby eksperymyntować z maszinami kere budowali. Terozki idzie sie dostać do Kill Devil Hills szyrokōm autobanōm, mostami abo nawet fligrym. Jest w pierōna piyknych chałpōw, hoteli, sklepōw i inkszych atrakcyji prziciōngajōncych turystōw, ale na poczōntku XX wieku byl ino pioch i pora chatek rybackich, a Kill Devil Hills było czyńściōm gminy Kitty Hawk. Bez zotoka trza było przepłynōnć łōdkōm i żodyn jeszcze nie wiedzioł, że kedyś rozwinie sie tukej tako turystyka. Ale było tu coś, czego potrzebowali bracio Wright do tego by ôderwać sie ôd ziymie – ôtwarte przestrzynie i czynste, siylne wiatry. Bez 3 lata testowali swoje masziny napyndzane siyłōm wiatru, uczyli sie sterowania niymi, doskōnalyli jako pilocio. W 1903 roku zbudowali swōj piyrszy fliger z silnikym spolinowym –  dwupłatowiec ô drzewianyj kōnstrukcyji pokrytyj muślinym, kaj pilot leżoł na brzuchu i sterowoł ekstra wajchami. Wszystke dostympne wtedy silniki były za słabe i za ciynżke na potrzeby ich wynalazku, tōż zmuszyni byli tyż zaprojektować i zbudować swōj włosny.  Żeby być zicher, iże siylny wiater nie zdmuchnie fligra jeszcze przed fazōm wznoszynio, umieszczōno go na ekstra glajzie, takij jak na banhofie i na nij sie rozpyndzoł. Teroz trzeba było ino uniyść sie w luft.

W połowie grudnia bracio Wright ciepli mōneta ô to, kery legnie za sterami, uruchōmiyli silnik i po roz piyrszy w historyji ôderwali sie ôd ziymie. Tyn piyrszy lot trwoł ino pora sekund i po 36 metrach Wilbur walnōł ô zola , ale to ich nie zniychynciyło. Gibko naprawiyli co tam sie pocharatało i już za 3 dni prōbowali zaś. Tym razym udało im sie zrobić aże sztyry loty, z kerych tyn ôstatni, nojdugszy trwoł prawie minuta i pokōnoł ôdległość 279 metrōw. Prawie tyn lot z 17 grudnia 1903 uznowo sie za piyrszy w historyji lot maszyny ciynższyj ôd luftu. Wszystkie te prōby i ôdległości zaznaczōne sōm na placu kaj miały miyjsce. Stoji tam tyż replika hangaru i jest nawet glajza na keryj sie rozpyndzali. Cołki teryn muzeum je ôtwarty i czasami jeżdzymy tam na kołach, abo włażymy na kopiec poôglōndać zachōd słōnca nad zotokōm.

Sukces braci Wright zainspirowoł inszych kōnstruktorōw i śmiałkōw, kerzi marzyli ô lotaniu i niydugo potym w luft zaczły sie wzbijać kolejne maszyny na cołkym świecie. Fascynujōnce je tukej tympo rozwoju lotnictwa. Nojlepij podsumowuje to wielki baner wiszacy w museum, kaj stoji:

„From Kitty Hawk to the Moon in 66 years” ( „Ôd Kitty Hawk na miesiōnczek w 66 lot”).

Monika Zając

Monika Zając, frela z Ôrzeszo, kero piytnoście lot do zadku wykludziła sie do Ameryki, terozki frygo hamburgery zamiast rolady, a kej ino znojdzie wolno chwila pisze ô tym, co jij sie wydowo interesantne po drugij stronie Atlantyku.

Foto na wiyrchu: Steve Evans from Citizen of the World [CC BY 2.0 / via Wikimedia Commons]

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza

Cyntrum Preferyncyji Prywatności

Potrzebne

Zbiory cookies potrzebne do nojbarzij podstawowych funkcyji serwisu: zgoda na politykã prywatności (gdpr) i informacyjŏ ô blokowaniu reklam (anCookie), testowy zbiōr ôd platformy (wordpress_test_cookie)

gdpr, anCookie, wordpress_test_cookie

Ino po zalogowaniu

Zbiory cookies potrzebne do byciŏ zalogowanym w serwisie.

wordpress_logged_in_, wordpress_sec_, wp-settings-time-