Kostuś trōmpyjciorz

Siedem moich jednoaktówek w latach 2016-2023
wyróżniono w konkursie na jednoaktówkę Śląsku.
Wśród nich był

Kostuś trōmpyjciorz

postaci: Kostuś, Mamulka, Utopek, Starzik, trzy siostry (Wierka, Nadka, Luba), Francik.
Scena zaciemniona, powoli wschodzi słońce, oświetla łóżko, na którym niespokojnie śpi dziesięcioletni chłopczyk. Na nocnym stoliku leży trąbka, na sztalugach stoi spory blejtram, widać biurko i krzesło.
Chłopczyk się budzi. Podchodzi do sztalugi i na tle ciemnego lasu maluje utopka (trzymającego w dłoniach czerwone serce?).
Po chwili chłopiec bierze trąbkę i zaczyna grać. Trwa to jakąś chwilę.
Do pokoju wchodzi Mama.

Mamulka: Dziyń dobry, synku.
Kostuś: Dziyń dobry, Mamulko.
Mamulka: Dziyń dobry. ôbudziłeś mie graniym. Festelnie sie raduja. Gryfnie grosz. To nowy kōnsek?
Kostuś: Ja, to blank nowe. Byda to groł na egzaminie.
Mamulka: A to kiejś namalowoł?

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Mamulka pokazuje na obrazek.

Kostuś: Wczorej we wieczōr.
Mamulka: Bardzo mi sie podobo. Mosz tela talyntōw. Pōdź śniadać.
Kostuś: Dobrze.
Mamulka: … i pojadymy do kościoła?
Kostuś: Dobrze.
Mamulka: A potym na smyntorz do ōpōw?
Kostuś: Klaro.
Mamulka: Coś ty dzisiej taki: dobrze, dobrze? Wczorej nie był żeś taki usłuchliwy…
Kostuś: Nie gniywej sie.
Mamulka: Dobrze, dobrze i przepraszam. Nie poznaja cie, synku. Ćwiczysz na trōmpyjcie, malujesz. Nie musza cie gōnić do trōmpyjty… Co sie stało?
Kostuś: Nic, nic takiego.
Mamulka: A dyć, dyć. Rzeknij mi prowda. Co sie stało? Prosza, prosza…
Kostuś: Śniło mi sie.
Mamulka: Ôpowiysz mi?

W tym miejscu można porozmawiać z widownią. Ale niekoniecznie.

Kostuś: Był mały, taki malutki, taki wiysz… Szlimy bez las – ciemny las, wiele strōmy, corozki wiyncyj stromōw, nic niy było widać – nawet nieba. Cima, cima. Strachoł żech sie, trzimołech cie za rynka. Narozkiś sie straciła, szukołech cie i szukołech. Nikaj cie nie było! Zaświeciły sie gwiozdy i dwa miysiōnczki: jedyn na niebie, a drugi w jeziorze. Na tym miysiōnczku na wōdzie stoł ciupinka rzadny chopek, co we garści trzimoł wiosło. Był mały, taki malutki, taki wiysz… Pokozoł na mie, kozoł mi wlyźć i powiosłowoł na środek jeziora, ku wysepce. Wysiedlimy, wleźli do szałasu, chopek wziōn w garść moje rynce i mocne je potar, coby sie rozgrzoły. A na sōm kōniec doł mi szolka ze ciepłym kakałem.

Utopek: Pij pleku. Ôgrzyj sie. Już lepij?
Kostuś: Lepij.
Utopek: To dobrze. Mosz stracha?
Kostuś: Boja sie.
Utopek: To dobrze. Mosz sie trocha strachać. Trocha. Ino trocha. Spokopiłś, czamu cie mamulka tukej przikludziła?
Kostuś: Bo niyrod łaża do szuli?
Utopek: Niy.
Kostuś: Bo czasym niy chca grać na trōmpyjcie?
Utopek: Niy.
Kostuś: Bo czasym niy chca malować?
Utopek: Niy.
Kostuś: Boch niyusuchliwy?
Utopek: Trocha prowdy w tym je.
Kostuś: Bo nierod łaża do kościoła?
Utopek: Niy tak cołkiym.
Kostuś: Bo nierod ida na kirhof?
Utopek: Tak i niy.
Kostuś:To czamu mama mnie tu ôstawiła?
Utopek: Mōm ci pomōc.
Kostuś: Co?
Utopek: Mōm ci pomōc.
Kostuś: Mie pomōc?
Utopek: Mōm ci postawić jedno jedyne pytanie i pomōc, cobyś nalozł ôdpowiydź.
Kostuś: Jakie to pytanie?
Utopek: To roz ciynżkie a roz ajnfachowe pytanie.
Kostuś: Jakie?
Utopek: Jakie? Jakie? Proste. Sōm downoś mioł se je postawić i tela. A beztōż, coś se go sōm niy postawił, to siedzisz tukej semnōm pośrzodku wody…
Kostuś: Jakie to pytanie?
Utopek: A no takie: Po co cie mamulka na świat wydała, o co cie mamulka urodziła? Po co żyjesz?
Kostuś: Jak to po co?
Utopek: No właśnie, po co?
Kostuś: A mamulka nie może mi wyklarować? A Wy mi nie mogecie pedzieć?
Utopek: Niy, niy moga. To twoje żiwobycie. Sōm musisz znojść ôdpowiydź.
Kostuś: Mogecie mi pomōc?
Utopek: Na to żech tu je. Akurat to robia. Akurat ci pōmogōm.
Kostuś: A jak nie znojda ôdpowiedzi?
Utopek: Bydziesz tak długo szukoł, aż znojdziesz.
Kostuś: A jak znojda felerno ôdpowiydź?
Utopek: Jak znajdziesz zło ôdpowiydź, to we twoim hercu zapanuje chłōd, gwiozdy pomrōm
i miesiōnczek zgaśnie, klara niy zaświyci, a niebo zwali ci sie na głowa. Nasza wyspa sie straci, nie dostanymy sie na brzeg. A ty już ôstaniesz semnōm, ôstaniesz semnōm i niy pōdziesz nazod do mamulki.
Kostuś: To co mōm zrōbić? Jak mōm znaleźć ôdpowiydź? Dyć mocie mi pomōc!
Utopek: Zawieza cie na brzeg, tu je drugie wiosło. Mogesz mi pomōc przy wiosłowaniu. Wysadza cie tak, cobyś nogōw nie zmoczył, bo przed tobōm dugo sztreka.
Kostuś: Kaj mōm iść?
Utopek: Przed sia – ôbejrzysz srogi strōm na polanie, przi nim stoi chałpa. Wtoś tam na cie czeko.
Kostuś: Jak go poznōm?
Utopek: Zagrosz na trōmpyjcie i tyn ôn wyńdzie do ciebie. No i spōmnij se – ôdpowiydź to ino jedne słowo. Jedne słowo. Jedne a niy dwa i niy trzi.

Dej pozōr tyż:  Ślōnsko Godka niy zaginie

W tym miejscu można porozmawiać z widownią

Scena zaciemniona. Kostek gra na trąbce. Natychmiast niebo jaśnieje gwiazdami, pojawiają się księżyc i chata na polanie. Przed Kostkiem staje mały człowieczek w białej tunice.

Kostuś: Dziyń dobry, szczyńść Boże, wołajōm mie Kostek, Kōnstanty.
Starzik: Stare, blank stare miano.
Kostuś: A pan jak się nazywo?
Starzik: Niy poradza se spōmnieć, niy poradza, niy poradza… Jeżech tak stary, iże se niy spōmna, jako sōm sie miynia.
Kostuś: Przysłoł mie tu Utopek, żeby mi pan pedzioł, jak moga znojść łōdpowiydź na ważne pytanie.
Starzik: A jakbyś niy znod tyj ôdpowiedzi?
Kostuś: Jak niy znojda ôdpowiydzi, to we moim hercu zapanuje chłōd, gwiozdy pomrōm
i miesiōnczek zgaśnie, klara niy zaświyci, a niebo zwali mi sie na głowa, utopkowo wyspa sie straci, nie dostanymy sie na brzeg. A jo już zostana śnim i niy pōńda nazod do Mamulki.
Starzik: A ty chcesz pōńść nazod do mamulki?
Kostuś: Dyć, że chca.
Starzik: To jakie to pytanie? Sōm bych chcioł wiedzieć.
Kostuś: Po co mie Mamulka na świat wydała, po co mie Mamulka urodziła? Po co żyja? Jaki jest cel mojego żiwobycio? Jaki sens ma moje żiwobyci?
Starzik: Ech, no, to niy je lekko ôdpowiydź.
Kostuś: Jako?
Starzik: Jo myśloł żech nad tym cołkie żiwobycie, wiysz. A ty to tak ajnfach chcesz wiedzieć?
Kostuś: Jako?
Starzik: Całe życie żech nad tym myśloł.
Kostuś: Jako jest ôdpowiydź?
Starzik: Mōm ci pedzieć?
Kostuś: Pōwiydzcie. Pōwiydzcie, prosza.
Starzik: Ôdpowiydź to: piynkno, dobro i prowda.
Kostuś: Piynkno, dobro, prowda… Piynkno, dobro, prowda? To nie to! Mo być jedno słowo.
Starzik: Wybrać musisz sōm!
Kostuś: Piynkno mijo. Piynkno zależy od tego, wto patrzy. Piynkno zależy od tego, wto patrzy. Dobro… dobro… dobro…? No, nie wiem. Dobro… dobro… dobro…? Godo sie: Dziyń dobry, Dobra-noc? Prowda? Prowda? Ciynżko wybrać? Musza wybrać?
Starzik: Musisz wybrać!
Kostuś: Musi być coś ważniejszego.
Starzik: Niy wiem?
Kostuś: Wto moge wiedzieć?
Starzik: Niy wiem. Las jest wieli, jak mi nie wierzysz, to szukej dali.

Dej pozōr tyż:  Kolonia: msza za królową Rychezę

Scena zaciemniona. Kostek gra na trąbce, gra i gra. Niebo powolutku pokrywa się gwiazdami, pojawia się księżyc i trzy dziewczynki – każda w sukience innego koloru: jedna w niebieskiej, druga w złotej, trzecia w czerwonej. Kostek odkłada trąbkę.

Kostuś: We ôczach mi się troi? Niy? Klajdy majōm rōżne farby: modro, gold, czyrwōno. Zaś mōm wybiyrać?
Trzi siostry: Dzień dobry. Nie jest żeś grzeczny, mōgłbyś sie przywitać i przedstawić.
Kostuś: Dzień dobry. Jestem Kostek. Przepraszam, że się nie przywitałem. A wy jako sie miynicie?
Trzy siostry:
Siostra w modrym klajdzie: Jo je Wierka. Znaczy sie Wiera.
Siostra w gold klajdzie: Mie wołajōm Nastka. Znaczy sie Nadieżda.
Siostra w czerwōnym klajdzie: Jo sie miynia Luba. Znaczy sie Lubow.
Kostek: Szwarne miana. Jo je Kostek, znaczy sie Konstanty.
Trzi siostry: Tyż gryfnnie. Co tu robisz?
Kostek: Szukōm ôdpowiedzi na ważne pytanie. Jak niy znajda ôdpowiedzi, to już nigdy nie ôbocza mojij Mamulki.
Trzi siostry: Jakie to pytanie, teważne?
Kostek: Po co żyja? Co jest najważniejsze w żiwōbyciu?
Trzi siostry: Możno my?
Kostek: Wszyjstkie trzi?
Trzi siostry: Wszyjstkie trzi.
Kostek: Nie, to mo być jedno słowo?
Trzi siostry: To musisz wybierać! Musisz wybrać – abo Wierka, albo Nastka, albo Lubo? No, kero wybierosz? No, kero?

W tym miejscu można porozmawiać z widownią, ale niekoniecznie.

Scena zaciemniona. Kostek gra na trąbce, gra i gra. Z lasu wychodzi człowiek w ubogim habicie, a za nim podążają zwierzęta.

Kostek: Dziyń dobry, jestem Konstanty, Kostek…
Francik: Dzień dobry, wiem, wiem… Kostek Lizak. Ja jestem Francik a ty Kostek.
Kostek: Skōnd wiycie?
Francik: Wszyjscy godajōm. A mie pedziały kraski, chwistki, szpoki, wrodarki, młynorki, sztyrnadle, kosy, stroka, pustułka i pōjdźka.
Kostek: Wto?
Francik: Ptoki.
Kostek: Ptoki? Chytocie, co godajōm ptoki?
Francik: Styknie słuchać.
Kostek: To tyż wiycie, co tukej robia?
Francik: Wiym, wiym…
Kostek: Ptoki wōm pedziały?
Francik: Ptōki i inksze zwiyrzyna.
Kostek: Mogecie mi pomōc?
Francik: Przeca Utōpek ci wyklarowoł…
Kostek: Dyć, dyć… mōm sōm znojść ôdpowiydź. To ciynżkie!
Francik: Utopek ci pomōgo!
Kostek: Jak to?
Francik: Piynkno, prowda i dobro to była piyrwszo podpowiydź.
Kostek: A drugo?
Francik: Trefił żeś trzi siostry?
Kostek: Wiera, Nadieżda i Lubow?
Francik: Ja.
Kostek: Trefiłech, nale kaj tu podpowiydź?
Francik: Tukej je ôdpowiydź.

Dej pozōr tyż:  Ślōnskŏ gŏdka: 1. semester we Niymcach je fertig!

W tym miejscu można porozmawiać z widownią, ale niekoniecznie.

Kostek: Ôdpowiydź?
Francik: Ôdpowiydź! Jakie miały klajdziki? Jakie farby?
Kostek: Modro, gold, czyrwōno…?
Francik: A jak sie mieniły?
Kostek: …
Francik: Wiera, Nadieżda, Lubow? Wiera w modrym klajdzie, Lubow w czyrwōnym, Nadieżda w gold kiecce…
Kostek: Wiera w modrym klajdzie, Lubow czyrwōno, Nadieżda w gold kiecce…

W tym miejscu można porozmawiać z widownią, ale niekoniecznie.

Francik: No…?
Kostek: Niy wiym. Niy chytōm.
Francik: A czamuś trefił do mie?
Kostek: Bo ptoki gryfnie śpiywajōm, a wy chytocie ich godka?
Francik: Niy.
Kostek: Bo zwierzynta pedziały wōm prowda?
Francik: Niy.
Kostek: Bo przajesz ptokōm, zwiyrzyntōm i ludziōm?
Francik: Ciepło.
Kostek: Bo przajesz ptokōm, zwiyrzyntōm i ludziōm, a ptoki, zwiyrzynta i ludzie przajōm ciebie?
Francik: Cieplyj.
Kostek: Bo…

Kostek szepcze coś do ucha Franciszka.

Francik: Ja, ja, genau tak – mogesz iść nazod do Utopka. Znosz ôdpowiydź.

W tym miejscu można porozmawiać z widownią, ale niekoniecznie.

Ciemno. Kostek gra na trąbce. Niebo lśni gwiazdami i pojawiają się dwa księżyce. Jeden na niebie, a drugi w jeziorze. Na tym księżycu w jeziorze stoi tak mały człowieczek z wiosłem. Podpływa do brzegu, na którym stoi Kostek, wysiada z łódki i mówi:

Utopek: Mōm nadziyja, że znosz ôdpowiydź.
Kostek: Zdo mi sie, co znōm.
Utopek: To powiydz!
Kostek: Nale ino na ucho.
Utopek: Dobrze.

Kostek szepcze coś na ucho Utopka.

Kostek: I co? Zgodłech?
Utopek: Zgōdłeś. Zgodłeś. Nale…
Kostek: Co, ale?
Utopek: Teraz mosz tak żyć. W zgodzie z tym słowem.
Kostek: Ja.
Utopek: Zarozki sie ôbudzisz i…

W tym miejscu można porozmawiać z widownią, ale niekoniecznie.

Scena zaciemniona, powoli wschodzi słońce, oświetla łóżko, na którym niespokojnie śpi dziewięcioletni chłopczyk, na nocnym stoliku leży trąbka, na sztalugach stoi spory blejtram, widać biurko i krzesło.
Chłopczyk się budzi. Podchodzi do sztalugi i na tle ciemnego lasu maluje utopka trzymającego serce na dłoni.
Po chwili chłopiec bierze trąbkę i zaczyna grać. Trwa to jakąś chwilę.
Do pokoju wchodzi Mama.

Mamulka: Dziyń dobry, synku.
Kostek: Dziyń dobry, Mamulko.
Mamulka: Dziyń dobry. Piykny dzień. Ôbudziłeś mie graniym. Festelnie sie raduja. Gryfnie grosz. To nowy kōnsek?
Kostek: Ja, to blank nowe. Byda to groł na egzaminie.
Mamulka: A to kiejś to namalowoł?
Kostek: Wczorej we wieczōr.
Mamulka: Bardzo mi sie podobo. Mosz tela talyntōw. Pōjdź śniadać.
Kostek: Dobrze.
Mamulka: … i pojadymy do kościoła?
Kostek: Dobrze.
Mamulka: A potem na smyntorz do ōpōw?
Kostek: Klaro.
Mamulka: Coś ty dzisiej taki: dobrze, dobrze? Wczoraj nie byłżeś taki usuchliwy…
Kostek: Nie gniywej sie.
Mamulka: Dobrze, dobrze i przepraszam. Nie poznaja cie, synku. Ćwiczysz na trōmpyjcie, malujesz. Nie musza cie gōnić do trōmpyjty… Co sie stało?
Kostek: Nic, nic takiego.
Mamulka: A dyć, dyć. Rzeknij mi prowda. Co sie stało? Prosza, prosza…
Kostek: Śniło mi sie…
Mamulka: Ôpowiysz mi?

Kostuś szepcze do ucha mamy. Powoli gasną światła i znów się zapalają

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Górnoślązak/Oberschlesier, germanista, andragog, tłumacz przysięgły; publicysta, pisarz, moderator procesów grupowych, edukator MEN, ekspert MEN, egzaminator MEN, doradca i konsultant oraz dyrektor w państwowych, samorządowych i prywatnych placówkach oświatowych; pracował w szkołach wyższych, średnich, w gimnazjach i w szkołach podstawowych. Współzałożyciel KTG Karasol.

Śledź autora:

Ôstŏw ôdpowiydź

Twoja adresa email niy bydzie ôpublikowanŏ. Wymŏgane pola sōm ôznŏczōne *

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autorōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza