Franz Mixa i korytarz czterech żywiołów

Pod datą 1 czerwca 1882 urzędnik bytomskiego USC odnotował wejście pisma naczelnika gminy Rozbark, informujące o śmierci urodzonego w Opolu 64 – letniego wdowca i cieśli Franza Mixy 27 maja 1882.

Imię się zgadza, zawód też, więc jest wielce prawdopodobnym, iż był on ojcem następnego Franza Mixy, również cieśli, który ożenił się z Julie Müller i początkowo mieszkał również w Rozbarku. Oboje byli wyznania katolickiego.

Kontynuując rodzinną tradycję, najpewniej pierworodny syn, urodzony 23 września 1871 w Rozbarku, otrzymał imię Franz. Dopiero ten trzeci Franz Mixa jest bohaterem naszego artykułu – gdyż nie został cieślą.

Franz Mixa posiadał oczywiście rodzeństwo. 24 marca 1873 urodził się jego brat Theodor, który został cieślą górniczym. W roku 1875 urodził się Joseph Mixa. 7 stycznia 1878 urodził się Paul Mixa – ostatnie dziecko tego małżeństwa urodzone w Rozbarku.

Johann Mixa, 20-letni rymarz mieszkający w Roździeniu, jak wynika z danych poczynionych przez podmajstra ciesielskiego Franza Mixę w akcie zgonu jego syna z dnia 20 października 1899, miał on się urodzić w Roździeniu, czyli można przyjąć, iż związki rodziny Mixa z Roździeniem i Szopienicami datują się od około roku 1879.

22 sierpnia 1882 Julie Mixa, żona cieśli Franza Mixy w Szopienicach zgłosiła zgon 21 –dniowego syna Alphonsa.

15 lutego 1885 urodziła się w Roździeniu Pauline Mixa. 4 listopada 1907 wyszła za maż w Roździeniu za mieszkającego tu certyfikowanego palacza parowozowego Richarda Wajanta, który urodził się 3 kwietnia 1877 w Katowicach – Załężu, jako syn kolejarza Karla Wajanta i jego żony Rosalie, z domu Sklarek.

Pierwszym świadkiem był brat panny młodej, mistrz budowlany Franz Mixa z Roździenia. Drugim świadkiem był szwagier panna młodego, zegarmistrz i złotnik (Goldarbeiter) Karl Walottek z Roździenia, urodzony 27 paździenika 1875 w Roździeniu, który w roku 1902 ożenił się w Załężu z Selmą Wajant, urodzoną w Załężu w roku 1879. Do roku 1911 małżeństwu Walottek urodziło się w Roździeniu 6 dzieci.

Starszy brat Pauliny, cieśla górniczy Theodor Mixa, ożenił się 11 lutego 1901 w Roździeniu z Florentine Labus, zamieszkałą w Roździeniu. Była ona urodzoną 17 października 1873 w Roździeniu córką właściciela domu Johanna Labusa i jego żony Marie, z domu Drzymalla. Świadkami było dwóch właścicieli stajni z Roździenia: Johann Wyrwas i Michael Dombek. Szczęście młodej pary trwało bardzo krótko – Florentine Mixa zmarła 15 marca 1901.

Na drogach swojego życia mistrz budowlany czy też raczej przedsiębiorca budowlany (Bauunternehmer) Franz Mixa spotkał Sophie Chromy, urodzoną 11 kwietnia 1871 w Ścierniach, stanowiących obecnie cześć miasta Bieruń. Była ona córką chałupnika Stephana Chromy i jego żony Marie, z domu Zajutro.

Miejsce i data ślubu nie są znane, ale pierwsze ustalone dziecko tego małżeństwa, córka Florentine urodziła się 15 czerwca 1899 w Roździeniu. Klara Mixa przyszła na świat 7 sierpnia 1900, jedyny syn Georg Mixa 19 lutego 1902 i kolejna córka Gertrud Mixa 4 lutego 1904.

W sierpniu 1902 bytomska gazeta „Dziennik Śląski” donosiła z Roździenia : „Przedsiębiorca budowniczy, pan Mixa nabył przy ulicy Szkolnej, od radcy górniczego Sannera z Katowic dwa budowiska, płacąć za metr kwadratowy 10 marek. Na zakupionych budowiskach p. Mixa postawi dwa duże domy dla urzędników”.

Nabyte przez Franza Mixę działki budowlane znajdowały się w dobrym sąsiedztwie, gdyż powyżej wybudowanego w roku 1901 kościoła ewangelickiego. Mixa chciał i musiał wybudować więc coś stosownego. I uczynił to. Powstawały Szopienice takie, jakie dziś znamy.

Franz Mixa najpierw wybudował charakterystyczny narożny duży budynek, ale więcej wiadomo – i mówi się – o drugim, sąsiednim mniejszym budynku, wybudowanym według projektu architekta lub mistrza budowlanego Maxa Franza z lutego 1907, przy obecnej ulicy ks.bpa. Herberta Bednorza 22.

Co prawda na budynku w partii szczytowej widnieje data 1907, ale przyjmuje się, iż reprezentacyjna kamienica o powierzchni użytkowej 910,6 m² i wymiarach 12,78 x 21,7 m została wybudowana w roku 1908.

Fachowy opis budynku brzmi tak: Obiekt posiada podpiwniczenie, parter, trzy piętra i poddasze użytkowe. Elewacja frontowa, ośmioosiowa, zaakcentowana jest centralnym ryzalitem (na osiach czwartej i piątej). Wejście z zabytkowymi drewnianymi drzwiami mieści się na osi czwartej, a brama przejazdowa – na osi ósmej. Między oknami pierwszego i drugiego piętra usytuowane są zabytkowe reliefy (w kształcie kartuszy herbowych) i portal kamienny. Okna trzeciej kondygnacji zamknięto łukowo, a pozostałe – prostokątnie. Elewacja tylna jest dziesięcioosiowa. Budynek posiada w hallu dwubiegowej klatki schodowej unikatowe zdobienia – secesyjne rozety i malowidła w stiukowych obramowaniach z personifikacjami czterech żywiołów (powietrza, ognia, wody i ziemi). Wykonane zostały techniką olejną w konwencji historyczno-mitologicznej”.

Franz Mixa mógł być zadowolony z wybudowania tych dwóch kamienic. W październiku 1908 zaliczany był do większych posiadaczy nieruchomości. Wcześniej, gdyż w maju 1906 został ławnikiem gminnym Roździenia. W tym czasie był również rewidentem Technischer Verein Myslowitz und Umgegend.

13 sierpniu 1910 gliwicka gazeta „Der Oberschlesische Wanderer” informowała z Roździenia : „Pan mistrz budowlany Mixa stąd nabył od zarządu dóbr Tiele ‑Wincklerów trzy duże parcele budowlane przy dworcu kolejowym w Szopienicach”. Franz Mixa miał zamiar zrealizować kolejne ambitne inwestycje budowlane – ale coś poszło nie tak.

W dniu 17 października 1911 sąd rejonowy w Mysłowicach ogłosił upadłość majątkową przedsiębiorcy budowlanego Franza Mixy z Roździenia. Na syndyka masy upadłościowej wyznaczono adwokata Gollę z Szopienic.

Postępowanie ciągło się aż do 1914 roku. Na początku grudnia 1914 wynagrodzenie syndyka Golli ustalono sądownie na 3179 Marek. W dniu 28 grudnia 1914 mysłowicki sąd ogłosił:  „Postępowanie upadłościowe dotyczące majątku przedsiębiorcy budowlanego Franza Mixy w Roździeniu zostaje niniejszym uchylone po odbyciu wyznaczonego terminu końcowego”.

Mimo tego, aktywność budowlana Franza Mixy była już zakończona. 6 marca 1928 Jerzy Miksa, technik budowlany z Roździenia, zgłosił miejscowemu USC zgon swojego ojca, mistrza budowlanego Franciszka Miksy, zamieszkałego z nim w Roździeniu przy ówczesnej ulicy Marszałka Piłsudskiego 24 (ul. Obrońców Westerplatte).

Od roku 1936 Jerzy Miksa występuje w książkach telefonicznych jak prowadzący przedsiębiorstwo budowlane pod w/w adresem.

7 lutego 1942 w Gliwicach Georg Mixa poślubił Johannę Brückner. Była ona urodzoną 29 sierpnia 1905 w Roździeniu córką kopalnianego zarządcy finansowego oraz długoletniego członka zarządu Turn- und Sportverein Rosdzin – Schoppinitz Karla Brücknera i jego żony Marthy, z domu Jacob. W lipcu 1943 urodziło im się pierwsze dziecko, córka Christine Heliodora Mixa.

W roku 1945 Jerzy Mixa figurował w książce telefonicznej, jako mieszkający w Szopienicach przy obecnej ul. Obrońców Westerplatte 54. W grudniu 1946 przedsiębiorstwo budowlane „Jerzy Mixa” przy ul. Obrońców Westerplatte 20 zostało upaństwowione. W styczniu 1948 przedsiębiorstwo Jerzego Mixy zostało skreślone z wykazu upaństwowienia. Jego żona mieszkała w Szopienicach jeszcze we wrześniu 1950.

Przedstawiona w artykule kamienica stała sie po roku 1945 własnością miasta. W roku 1999 przeprowadzono renowację klatki schodowej i konserwację unikatowych dekoracji sztukatorskich.

Obecnie budynek znajduje się pod zarządem Komunalnego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach, który w roku 2021 przeprowadził remont generalny domu, który przywrócił mu pierwotną świetność.

dr Stefan Pioskowik – socjolog, politolog, autor szkicōw ô geszichcie Gōrnego Ślōsnka, wierszy a humoresek. Narodzōny w roku 1962 w Katowicach-Janowie, miyszkŏ we Mysłowicach.