Sztuka na Śląsku Cieszyńskim: Ukryte skarby Ostrawy – rzeźby Jany Chráskovej

Druga połowa dwudziestego wieku była czasem dynamicznego rozwoju wielu wschodnioeuropejskich miast. To wtedy w bardzo szybkim tempie powstawały nowe osiedla z funkcjonalną infrastrukturą. Ostrawa, największe miasto pogranicza śląsko-morawskiego, jest jednym z takich miejsc. Choć dziś, w powszechnej świadomości, osiedla socrealistyczne i socmodernistyczne kojarzą się jako miejsca stawiające funkcję ponad estetykę, to tak naprawdę miejsca te pełne są obiektów powstałych jedynie w celach dekoracyjnych. Spacerując nawet najbardziej niepozornymi uliczkami Ostrawy możemy natknąć się na wysokiej klasy rzeźby, reliefy i mozaiki ozdabiające budynki i skwery. Jedną z wyróżniających się artystek, której prace zdobią przestrzeń publiczną miasta jest pochodząca z Opawy Jana Chrásková.

Chrásková urodziła się w 1948 roku w Opawie. W latach 1963-1967 uczyła się ceramiki w Liceum Sztuk Użytkowych w mieście Uherské Hradiště, a następnie studiowała w Wyższej Szkole Sztuk Użytkowych w Pradze, którą ukończyła w 1973 roku. Tworzy zarówno ceramikę jak i większych rozmiarów obiekty – wolnostojące rzeźby i mozaiki. Jej prace charakteryzują się zgaszoną, często pastelową kolorystyką, miękką, organiczną linią i użyciem motywów roślinnych. W monumentalnych pracach unika tematów politycznych, w przeciwieństwie do wielu artystów okresu socjalistycznego nie tworzy pomników upamiętniających postaci czy wydarzenia. Tematyka jej prac w znacznej mierze dotyczy życia człowieka oraz natury. Artystka tworzy do dziś, a poza sztuką, wraz z mężem Pavlem, zajmuje się prowadzeniem ogrodu w Kralovcu pod Opawą.

 

Świat dzieci, fot. Roman Polášek, 2015, ostravskesochy.cz

Jej pierwsze monumentalne dzieło to mozaika „Świat dzieci/drzewo” znajdująca się w atrium dawnej szkoły podstawowej przy ulicy Ludvíka Podéstě, w którym aktualnie mieści się Wydział Inżynierii Lądowej Uczelni Technicznej w Ostrawie. Obecnie kompozycja składa się z mozaiki złożonej z nieregularnych ceramicznych płytek w odcieniach zieleni i błękitu. Wśród gałęzi umieszczone zostały trzy okrągłe kafle w kolorze ciemnej czerwieni, kontrastujące z chłodnymi odcieniami drzewa. Zza korony drzewa wygląda wschodzące słońce, od którego rozchodzą się miękko formowane promienie. Pierwotnie dzieło składało się również z trzech wolnostojących figur przedstawiających socjalistyczny model rodziny. Ojciec-robotnik trzymał w ręku klucz, matka-strażniczka ogniska domowego kosz z plonami, a stojące obok nich dziecko oddawało się beztroskiej zabawie. Rzeźby usunięto prawdopodobnie w czasie zmiany funkcji budynku, kiedy uznano że ich treść nie pasuje do nowych użytkowników budynku – studentów.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Dej pozōr tyż:  Bebok w kapucy, czyli cała prawda o teatrze
Ptaki, fot. Roman Polášek, 2016, ostravskesochy.cz

Kolejnym dziełem wartym uwagi jest powstały w 1978 roku relief „Ptaki” znajdujący się w budynku dawnej poczty przy ulicy Jabłońskiego. Relief ma kształt koła wpisanego w kwadrat, utrzymany jest w naturalnej kolorystyce brązów i beży. Ceramiczne płytki o widocznej fakturze układają się w kształt sylwetek trzech ptaków, prawdopodobnie gołębi, co nawiązuje do dawnego wykorzystania tych ptaków do przekazywania wiadomości. Dziś poczta została przeniesiona a w budynku mieści się targ przez co dostęp do działa jest utrudniony, ponieważ często zasłaniają go stragany.

Kwiat, fot. Jakub Ivánek, 2019, ostravskesochy.cz

Na niepozornym parkingu przy ulicy Jugosławskiej znajduje się kolejne z dzieł Chráskovej zatytułowane „Kwiat”. Na zielonym skwerku pośród osiedlowych bloków ukryta jest totemiczna forma złożona z przeciętych na pół i rozsuniętych spirali, które przywodzą na myśl skamieniałe amonity bądź tryby maszyny. Całą konstrukcję wieńczy nieregularnie opracowana korona kwiatu. Zarówno geometryczna i totemiczna forma może kojarzyć się ze sztuką Azteków, stylem art déco bądź popularną w Czechach architektoniczną formą kubizmu.

Owoce słonecznej Bułgarii, fot. Jakub Ivánek, 2013, ostravskesochy.cz

Wiele z prac powstałych w drugiej połowie dwudziestego wieku zostało zniszczonych ze względu na złe skojarzenia z okresem w którym powstały, bądź też po prostu z powodu braku ochrony ze strony konserwatora zabytków. Ten los spotkał także niektóre z dzieł Jany Chráskovej. Przykładem była znajdująca się przy ulicy Warenskiej praca „Owoce słonecznej Bułgarii”, relief który artystka stworzyła wspólnie z mężem w 1987 roku. Składał się on z ceramicznych płytek w wielu odcieniach błękitu, które rozchodziły się po ścianie budynku, imitując fale morskie. Na nich umieszczone było słońce, owoce i kwiaty kojarzące się z Bułgarią. Relief usunięto po 2013 roku.

Dej pozōr tyż:  75 lat temu zmarł Gerhart Hauptmann

Prace artystki to tylko kilka z niepozornych obiektów jakie można zobaczyć w przestrzeni miejskiej Ostravy. Zwiedzając miasto warto więc zaglądać w nawet najbardziej niepozorne zakamarki, bo być może czeka w nich obiekt godny uwagi.

Bibliografia:

Martyna Wiecha – bytomianka, studentka historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim. Jej naukowe zainteresowania skupiają się na rzeźbie barokowej na Śląsku, w Czechach i na Morawach. Prywatnie miłośniczka kotów i wszystkiego co czeskie.

Tekst powstał w ramach projektu pt. „Jeden Uniwersytet – Wiele Możliwości. Program Zintegrowany” i jest efektem pracy grupy projektowej „Sztuka na Śląsku Cieszyńskim” powstałej dzięki konkursowi „Współmyślenie w humanistyce”

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Ôstŏw ôdpowiydź

Twoja adresa email niy bydzie ôpublikowanŏ. Wymŏgane pola sōm ôznŏczōne *

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autorōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza