Pasja, Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu, Stabat Mater

Dziś obchodzony jest Wielki Czwartek, który rozpoczyna Triduum Paschalne – najważniejsze wydarzenie w roku liturgicznym Kościoła. Triduum  przypomina o męce, śmierci i  zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Czas ten może być czasem wyciszenia, rozmyślań i przeżyć duchowych. Słucham Pasji, Siedmiu ostatnich słów Chrystusa na krzyżu oraz Stabat Mater.

  1. Pasja

Pasja, czyli fragmenty Ewangelii opowiadające o męce i cierpieniu Pana, o  ostatnich 12 godzinach życia Jezusa, od pojmania w Ogrójcu do śmierci na krzyżu.

Już w wiekach średnich powstały dzieła muzyczne zwane pasją. Polecam szczególnie:

Johanna Sebastiana Bacha (1685-1750) pasje wg św. Mateusza i św. Jana:

Matthäus-Passion BWV 244

https://www.youtube.com/watch?v=WqMMDACUW5E

St John Passion BWV 245

https://www.youtube.com/watch?v=zMf9XDQBAaI

 

oraz Krzysztofa Pendereckiego pasję wg św. Łukasza

https://www.youtube.com/watch?v=SNWs-F9-f_M

Przeszło trzydzieści lat temu w Wielkim Tygodniu z płyt winylowych słuchaliśmy z uczniami trzeciej klasy wiejskiej szkoły podstawowej pasji Krzysztofa Pendereckiego. Dzieci nie tylko przeżywały, ale i rozpoznawały słuchane fragmenty Drogi Krzyżowej. Kłopot drobny był tylko z  rodzicami…

 

  1. Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu

„Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu” to też uduchowiona  bardzo popularna kompozycja muzyczna. Składa się z:

  1. Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią.(Łk 23, 34);
  2. Zaprawdę, powiadam ci, jeszcze dziś będziesz ze mną w raju.(Łk 23, 43);
  3. Niewiasto, oto twój syn; oto twoja matka.(J 19, 26-27);
  4. Eli, Eli, lama sabachthani?- “Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” (Mt 27, 46 oraz Mk 15, 34);
  5. Pragnę.(J 19, 28);
  6. Wykonało się.(J 19, 30);
  7. Ojcze, w ręce Twoje oddaję ducha mojego.(Łk 23, 46).

Tematem zajmowali się w kolejności chronologicznej m.in.:

Heinrich Schütz (1645)

https://www.youtube.com/watch?v=rfXo_zCwkno

Joseph Haydn (1785)

https://www.youtube.com/watch?v=OY2vixVCr1M

Charles Gounod (1855)

https://www.youtube.com/watch?v=FLb12AC6c3s

César Franck (1859)

https://www.youtube.com/watch?v=j5960GVQrNU

To kilka niezobowiązujących  propozycji. Pozostałe znajdziecie Państwo w sieci.

Egzegeza* historyczno-krytyczna zakłada, że powyższe słowa Jezusa  nie są zapisami historycznymi, ponieważ krewni nie uzyskiwali dostępu do ukrzyżowania. Raczej przeciwnie, odzwierciedlają wiarę wczesnego Kościoła – mówiąc językiem teologii, zmartwychwstały Chrystus,  objawia się poprzez Ducha Świętego (Jan 16: 13-14).

  1. Stabat Mater

Ostatnim utworem, który polecam nie tylko na Wielki Tydzień. jest Stała Matka (Boleściwa). Stabat Mater (Dolrosa). To najbardziej „ludzki” utwór muzyki paschalnej – matczyne cierpienie. 

„Stabat Mater Dolorosa/ Iuxta Crocem lacrimosa,/ dum pendebat Filius”

(„Stoi Matka obolała,/ Łzy pod krzyżem przepłakała,/ Gdy na krzyżu Syn jej mrze”

(przekład Mirona Białoszewskiego.)

Przyjmuje się, że pierwsze takie dzieło stworzył Notker Balbulus (840-912), benedyktyński mnich żyjący w opactwie w Sankt Gallen.

Stabat Mater pisali, oczywiście między innymi:

Orlando di Lasso (XVI w)

https://www.youtube.com/watch?v=D3rrDZEc-Rs

Giovanni Pierluigi da Palestrina (ok. 1525 –  1594)

https://www.youtube.com/watch?v=6EWvz3ivfiI

Giovanni Battista Pergolesi (?; 1730-1736)

https://www.youtube.com/watch?v=xHQVtYzjLao

Antonio Lucio Vivaldi (1678-1741)

https://www.youtube.com/watch?v=qQpWwMkGtj4

Giuseppe   Verdi  (1813 – 1901)

https://www.youtube.com/watch?v=cJaAEGdq0EA

Krzysztof Penderecki

https://www.youtube.com/watch?v=f403XsOAFXE

Stabat Mater przypisuje się najczęściej franciszkaninowi Jacopone da Todi (wiek XIII ), Stabat Mater śpiewana początkowo do melodii gregoriańskiej. 1727 włączona do liturgii kościoła rzymsko-katolickiego. Wykorzystywana przez Josquina des Prés i G.P. da Palestrinę,  A.  Scarlattiego, G.B. Pergolesiego oraz  wielu późniejszych kompozytorów m.in.:  J. Haydna, F. Schuberta, G. Rossiniego, G. Verdiego, A. Dvořáka, F. Poulenca, Ch. Stanforda, J. Elsnera, K. Szymanowskiego, K. Pendereckiego.

 

Aleksander Lubina

Górnoślązak/Oberschlesier, germanista, andragog, tłumacz przysięgły; edukator MEN, ekspert MEN, egzaminator MEN, doradca i konsultant oraz dyrektor w państwowych, samorządowych i prywatnych placówkach oświatowych; pracował w szkołach wyższych, średnich, w gimnazjach i w szkołach podstawowych. Współzałożyciel KTG Karasol.

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Aleksander Lubina

Górnoślązak/Oberschlesier, germanista, andragog, tłumacz przysięgły; edukator MEN, ekspert MEN, egzaminator MEN, doradca i konsultant oraz dyrektor w państwowych, samorządowych i prywatnych placówkach oświatowych; pracował w szkołach wyższych, średnich, w gimnazjach i w szkołach podstawowych. Współzałożyciel KTG Karasol.

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza