Książęta w tarnogórskim Muzeum

Od dziś w Muzeum w Tarnowskich Górach można oglądać portret jednego z najważniejszych górnośląskich arystokratów przełomu XIX i XX wieku. Chodzi o księcia Guido Henckel von Donnersmarcka – przemysłowego potentata, z którego inicjatywy powstał świerklaniecki „Mały Wersal”. Obraz pochodzi prawdopodobnie z innej rezydencji, wzniesionej przez Guido nieco później, w Reptach. Autorem dzieła jest uznany niemiecki malarz, Franz von Lenbach.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Obraz został zakupiony do zbiorów Muzeum już w marcu, ale ze względu na dłuższe zamknięcie instytucji dla zwiedzających spowodowane remontem budynku, prezentację dzieła przesunięto na wrzesień. Dziś odbyło się jego uroczyste odsłonięcie. Gościem specjalnym był prawnuk portretowanego i dziedzic tytułu książęcego, a przy tym Honorowy Obywatel Miasta Tarnowskie Góry, Guidotto Henckel von Donnersmarck. Książę przybył na wernisaż wraz ze swoim kuzynem, księciem Georgiem Dietrichem von Schoenaich-Carolath.

repty pałac
Fotografia sprzed 1939 roku przedstawiająca pałac w Reptach. Fot. Henryk Poddębski. Źródło: Biblioteka Narodowa.

Rzadko zdarza się, że lokalne muzeum nabywa dzieło takiej rangi, a przyjazd, specjalnie na wernisaż, dwóch książąt, w tym bezpośredniego potomka portretowanego, to prawdziwe wyróżnienie – mówi Beata Kiszel, dyrektor tarnogórskiego Muzeum – Obraz świetnie uzupełnił naszą kolekcję i stał się pretekstem dla wielu wydarzeń, zaplanowanych do końca roku – dodaje.

Obraz jest prezentowany w ramach wystawy jednego dzieła, noszącej tytuł „Powrót księcia. Franz von Lenbach, Portret Guido Henckel von Donnersmarcka” i czynnej do końca 2019 roku. Patronat honorowy nad ekspozycją objął Burmistrz Miasta Tarnowskie Góry Arkadiusz Czech. Wystawie towarzyszy szereg wydarzeń, takich jak wykłady i spotkania, a także tematyczny spacer czy pokaz filmu o górnośląskich arystokratach.

Opis kuratorski obrazu

Franz von Lenbach, Portret Guido Henckel von Donnersmarcka, 1896, olej/płótno, 99 x 77 cm (bez ramy), sygn. „F. Lenbach / 1896”, wł. Muzeum w Tarnowskich Górach, nr inw.: MTG/S/1309, rama współczesna stylizowana.

Obraz ten, malowany farbami olejnymi na płóciennym podobraziu, ma wysokość 99 cm i szerokość 77 cm. Jest sygnowany i datowany: „F. Lenbach / 1896”. Jego twórca, Franz von Lenbach (1836–1904), studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Tworzył pejzaże, sceny rodzajowe, kopiował również dzieła starych mistrzów. Sławę uzyskał jednak dzięki licznym portretom, wykowywanym na zlecenie znanych osobistości, m.in. Ferenca Liszta, Richarda Wagnera, papieża Leona XIII czy Otto von Bismarcka. Franz von Lenbach pracował również dla Henckel von Donnersmarcków, znanej rodziny arystokratycznej związanej z Tarnowskimi Górami i okolicą od czasów wojny trzydziestoletniej do końca drugiej wojny światowej.

gabinet w pałacu w reptach
Fotografia z ok. 1908 roku przedstawiająca wnętrze gabinetu książęcego w pałacu w Reptach, reprodukcja. Źródło: „Die Woche. Moderne Illustrierte Zeitschrift”, 36, 1908, s. 1568.

Prezentowany obraz jest prawdopodobnie tożsamy z dziełem, które zdobiło gabinet Guido Henckel von Donnersmarcka (1830–1916) w pałacu w Reptach (dziś Repty Śląskie, dzielnica Tarnowskich Gór). Guido, hrabia Henckel, a od 1901 roku książę von Donnersmarck, to bodaj najsłynniejszy przedstawiciel tego znamienitego rodu. Dorobił się niezwykłej fortuny dzięki inwestycjom w rozwój górnośląskiego przemysłu. W drugiej połowie XIX wieku był jednym z najbogatszych ludzi ówczesnej Europy, a do tego wpływowym politykiem. Z miłości do swojej pierwszej żony, markizy Blanche de Païva (1819–1884), wzniósł w latach 70. XIX wieku w Świerklańcu imponujący pałac, nazywany „Małym Wersalem”. W latach 1893–1898 z jego inicjatywy zbudowano kolejny pałac, w Reptach. Obie rezydencje zostały rozgrabione i podpalone w 1945 roku, a w latach 60. XX wieku całkowicie rozebrane. Elementy wyposażenia tych pałaców, zwłaszcza dzieła malarskie, należą do rzadkości w zbiorach publicznych.

Dzieło Franza von Lenbacha zostało zakupione do kolekcji Muzeum w Tarnowskich Górach w marcu 2019 roku. Wcześniej było w posiadaniu prywatnego polskiego kolekcjonera. Porterty Guido Henckel von Donnersmarcka autorstwa Franza von Lenbacha znajdują się również w zbiorach Lenbachhaus w Monachium, Oberschlesisches Landesmuseum w Ratingen oraz rodziny Henckel von Donnersmarck. Znany jest również obraz tego twórcy przedstawiający drugą żonę Guido, Katharinę z domu Slepzow (1862–1929), pozostający w zbiorach prywatnych.

Źródło: materiały organizatora

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autōrōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza