Geniusze chemii ze Śląska: Fritz Haber i Clara Immerwahr

Podczas gdy Fritz Haber (1868-1934), ten śląski laureat nagrody Nobla, jest jeszcze znany niektórym pasjonatom, jego żona, Clara Immerwahr (1870-1915) jest praktycznie nieznana.

A przecież to małżeństwo funkcjonowało nie inaczej niż polsko-francuski duet noblistów Skłodowska-Curie. Oboje pochodzili z wrocławskich zasymilowanych rodzin żydowskich, ale też oboje przeszli niezależnie od siebie na luteranizm.

Clara Immerwahr była córką zamożnego chemika, który żył wraz z rodziną na podwrocławskim dworku. Ojciec wspierał żądną wiedzy córkę, umożliwiając jej – mimo formalnych ograniczeń w Prusach – wpierw zrobienie matury, a potem studia chemii we Wrocławiu, gdy stwierdziła, że perspektywa pracy nauczycielskiej jej nie satysfakcjonuje. W 1900 Clara Immerwahr została pierwszą kobietą, która zrobiła we Wroclawiu doktorat. Była też pierwszą doktorantką w dziedzinie chemii w Niemczech. W sierpniu 1901 poślubiła Fritza Habera, który już od ponad 10 lat zabiegał o jej rękę.

Zamiary połączenia małżeństwa z pracą jednakże nie dały zrealizować się harmonicznie. Choleryczny pracoholik okazał się trudnym współpracownikiem, który na dodatek wymagał od Clary obok pracy w laboratorium również pełnego zaangażowania w roli żony i matki. Skromna i wrażliwa Clara jednak była przekonaną feministką i pacyfistką. Ponadto wykładała nieraz o postępach naukowych w akademiach robotniczych. Krytycznie oceniała ona również zaangażowanie męża dla celów wojny.

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

Fritz Haber.

Fritz Haber otrzymał nagrodę Nobla z Chemii w 1918 roku za metodę syntezy amoniaku, którą opracował wspólnie z żoną jeszcze w 1907 roku. Krótkotrwała współpraca z Carlem Boschem (1910-1912) zaowocowała przeniesieniem laboratoryjnych osiągnięć na przemysłową skalę. Geniusz chemii i ambitny pracoholik szybko (aczkolwiek nie bez perypetii) robił karierę akademicką, spychając żonę z areny naukowej i nie wspominając nawet jej współudziału w licznych publikacjach, nad którymi pracowała. Ale poza syntezą amoniaku Haber pracował jeszcze m.in. nad nawozami sztucznymi i insektycydami oraz wodorem, a także dokonał ważnych osiągnięć w dziedzinie elektrochemii i termodynamiki. Również powstałe w 1916 roku Chorzowskie “Azoty” – wówczas pod nazwą “Oberschlesische Stickstoffwerke AG” – wykorzystywały wymyślone przez Państwo Haber technologie.

Dej pozōr tyż:  Wokół Ślęży - cz. 1

Może jego żona i współpracownica Clara też by otrzymała nagrodę Nobla na spółkę z mężem, podobnie jak Maria Skłodowska, gdyby jako pacyfistka nie popełniła samobójstwa w 1915 roku, wkrótce po ataku gazu chlorowego w bitwie pod Ypern, co Fritz osobiście nadzorował. Było to poniekąd wynikiem jej pracy wraz z mężem. Fritz ożenił się po raz drugi w 1917 roku z Charlottą Nathan. Aczkolwiek zwiał on ponoć nawet z wesela, rezygnując dla zwycięstwa Niemiec w Wielkiej Wojnie z nocy ślubnej, która miała się odbyć w podopolskim Prószkowie.

Szczytem kariery było obok zwyczajnej profesury w Berlinie powołanie Fritza Habera na pierwszego dyrektora Instytutu Cesarza Wilhelma w Berlinie (“Kaiser-Wilhelm-Instituts für physikalische Chemie und Elektrochemie” in Berlin-Dahlem, dziś “Max-Planck-Gesellschaft”) w 1911 roku, który pod jego kierownictwem szybko zdobył światową renomę. Kresem kariery było przejęcie władzy przez faszystów, którzy ze względu na jego pochodzenie zmusili go do rezygnacji z tego stanowiska w 1933.

Wkrótce po tym Fritz Haber wyemigrował do Anglii, gdzie jednak doścignęła go zła sława “wynalazcy wojny gazowej” i musiał opuścić ten kraj. Zmarł już w następnym roku na tułaczce w szwajcarskiej Bazylei. Zgodnie z jego ostatnim życzeniem Fritz Haber został pochowany u boku jego pierwszej żony Clary.

Niemiecki kanał telewizyjny ARD wyprodukował o życiu tej niezwykłej pary film fabularny pt. “Clara Immerwahr” (2014) oraz dokumentację, w której zaliczono ich oboje do 100 najważniejszych Niemców w historii: https://www.daserste.de/…/themenabend-e…/der-film/index.html

Dej pozōr tyż:  Popieluszka, t. 1

Andreas Drahs – “krojcok” z Opola, urodzony w 1972 r. Z zawodu dyplomowany ekonomista i doradca PR. Udziela się społecznie na rzecz ludzi niepełnosprawnych i imigrantów (również tych z Polski) w Niemczech. Interesuje się także historią nowożytną Śląska.

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Andreas Drahs – “krojcok” z Opola, urodzony w 1972 r. Z zawodu dyplomowany ekonomista i doradca PR. Udziela się społecznie na rzecz ludzi niepełnosprawnych i imigrantów (również tych z Polski) w Niemczech. Interesuje się także historią nowożytną Śląska.

Śledź autora:

Jedyn kōmyntŏrz ô „Geniusze chemii ze Śląska: Fritz Haber i Clara Immerwahr

  • 30 listopada 2021 ô 22:38
    Permalink

    Dziękuje za ten niezwykle interesujący materiał. Trafiłam na Pana stronę szukając ciekawostek i różnych informacji tn broni chemicznej (przygotowuję lekcje na wspomniany temat dla klasy 3 technikum). Będąc sama Hanyską z dziada pradziada pielęgnuje w rodzinie śląskie tradycje. Mieszkamy w Chorzowie, więc uczę dzieci godki, ale to niełatwe, bo raczej w przedszkolu i szkole używa się tylko poprawnej polszczyzny. Gdy więc trafiłam na wachtyrz.eu, od razu załączyłam zakładkę “godka” … i spędziłam ładnych kilkadziesiąt minut (na pewno nie ostanich), dodając tą stronę do zakąłdek “ulubione”. Życzę całej redakcji portalu powodzenia w odkrywaniu przed innymi skarbów Śląska- godki, tradycji, ludzi. Czekom na coś o warzeniu 🙂 Bo łod lot robia na wilijo moczka, kero wszystkie gorole z rodziny żerom aż im sie gybmy smiejom. Pyrsk

    Ôdpowiydz

Ôstŏw ôdpowiydź

Twoja adresa email niy bydzie ôpublikowanŏ.

Jakeście sam sōm, to mōmy małõ prośbã. Budujymy plac, co mŏ reszpekt do Ślōnska, naszyj mŏwy i naszyj kultury. Chcymy nim prōmować to niymaterialne bogajstwo nŏs i naszyj ziymie, ale to biere czas i siyły.

Mōgliby my zawrzić artykuły i dŏwać płatny dostymp, ale kultura powinna być darmowŏ do wszyjskich. Wierzymy w to, iże nasze wejzdrzynie może być tyż Waszym wejzdrzyniym i niy chcymy kŏzać Wōm za to płacić.

Ale mōgymy poprosić. Wachtyrz je za darmo, ale jak podobajōm Wōm sie nasze teksty, jak chcecie, żeby było ich wiyncyj i wiyncyj, to pōmyślcie ô finansowym spōmożyniu serwisu. Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:

  • pisać wiyncyj tekstōw
  • ôbsztalować teksty u autorōw
  • rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
  • kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo

Piyńć złotych, dziesiyńć abo piyńćdziesiōnt, to je jedno. Bydymy tak samo wdziynczni za spiyranie naszego serwisu. Nawet nojmyńszŏ kwota pōmoże, a dyć przekŏzanie jij to ino chwila. Dziynkujymy.

Spōmōż Wachtyrza