Blogi

Spojler

Profesor Ewald Mokrski-Strahl i doktor Wichta Sandmann siedzieli w gabinecie, gdzie atmosfera pachniała jej mocną kawą i jego cieniutką herbatą — o ile to, co on pije, wydziela jakikolwiek aromat. Na biurku piętrzyły się stosy książek o językach martwych i żywych, a w powietrzu unosiła się nuta akademickiej powagi, jakby każde zdanie miało być cytowane w przyszłych podręcznikach.

Sprawiająca wrażenie osoby będącej zadowolonej z siebie doktor Sandmann z nogą założoną na nogę i z filiżanką w ręce zaczęła nowy wątek

— Panie profesorze, wczoraj miałam dzień prawdziwie progresywny. Najpierw poczytałam sobie w domu trochę literatury górnośląskiej, dzieła oryginalne i tłumaczone na śląski, a wieczorem udałam się do metropolii nad Rawą i zobaczyłam sztukę teatralną po śląsku. Niesamowite doznanie. Razem z resztą publiczności biłam brawo, jakbym uczestniczyła w narodzinach nowej epoki. Autentyczny manifest kultury wysokiej, w której język śląski staje się wyznacznikiem współczesności.

Mokrski-Strahl, po szluku swojego tyju, – może skuli tego – kiwnął ino głową i rzekł do niej z jednym okiem na jej kolanie

Dalszŏ tajla artykułu niżyj

— Ach, pięknie, pięknie. A ja z kolei byłem wczoraj na targu. Wyobraź sobie, pytam o ponki, blumkol, radiski, sznitbony, linza, welszkrałt i oberiba… Też niesamowite przeżycie, sprzedawcy mają pojęcie o co mi chodzi, odpowiadają mi po śląsku, jakby to była targowa lingua franca. Moja torba zaczynała się wypełniać zakupionymi językowo bezproblemowo produktami, gdy nagle

Sandmann, odstawiająć gwałtownie filiżankę na stoliku i przekładając nogi — Profesorze, proszę, nie spojlerować! To nieuchodzi!

Z pozorem skupienia na twarzy – nowy obraz absorbował go mocno – Mokrski-Strahl zwrócił się do asystentki głosem przesadnej, udawanej powagi

— Spojlerować? Droga pani doktor, wyścigi Formuły 1 z Niki Laudą w spojlerowanych bolidach to ja już słabo pamiętam.

W tym momencie Sandmann wybuchnęła dobrze jej stojącym serdecznym śmiechem i skomentowała usłyszane słowa

— Ewald, jak cię niekiedy tak słyszę z tymi twoimi tekstami, to gdybym cię nie znała, to skłonna byłabym dać wiarę głosom głoszącym, że do twojego Peselu trzeba dodać 50 lat. — Wiesz dobrze, że nie o takie spojlery chodzi! Ale ty się musisz ze mną zawsze droźnić! To teraz modne słowo, oznacza zdradzanie zakończenia, zanim ktoś sam do niego dotrze. Pojawia się w wywiadach i rozmowach na poziomie. To znak naszych czasów, tak samo jak nie przymierzając śląski w kulturze wysokiej.

Rozbawiony Mokrski-Strahl odpowiedział jej z teatralnym westchnieniem, jakby chciał skontrapunktować chwilę

— No dobrze, więc nie zdradzę puenty. Pozwolisz jednak, że pozostanę przy moich staroświeckich sformułowaniach, aczkolwiek, pozostając w twojej konwencji peselowskiej arytmetyki, to niektórzy – nie chciał jej wprost powiedzieć niektóre – odejmują od tego wyniku co najmniej 30 lat.

Ewald, ty mnie nie podpuszczej – rzekła wprawiona w dobry humor Wichta – ja wiem, że ty nie odejmujesz sobie lat, tylko nosisz je tak, aby wyglądały jak dobrze uszyty ancug: klasycznie, ale z odrobiną luźnego kroju.

Po tych zwyczajowych krotochwilach, wstali, podeszli do okna i spojrzeli na przepływającą niedaleko Rawę, co przypomniało im, że czas również płynie, a raczej bezpowrotnie upływa, ale pomimo panta rhei udało im się powrócić do nurtu wczorajszego dnia.

A jak pani doktor zrekapitulowałaby wczorajszy dzień w kategoriach naukowych – rzekł Mokrski-Strahl, patrząc tym razem na płynące po niebie chmury, które jawiły mu się jako sceny w spektaklu.

Sandmann nie dała się dwa razy prosić, i jakby tylko czekając na to zaproszenia, zaczęła mówić

— Widzisz, profesorze, to, co ja wczoraj robiłam – lub w czym tylko uczestniczyłam – to rola przodownika kulturowego, jak pisał Florian Znaniecki. My, którzy obcujemy z literaturą i nawiedzamy nie tylko jeden teatr na Górnym Śląsku, nadajemy kierunek, pokazujemy, że język śląski staje się immanentnym elementem kultury wysokiej.

Też w akademickim tonie, jednakże z wyczuwalną lekką zadumą w głosie Mokrski-Strahl odparł swojej asystentce

— A ja, moja droga, jestem jak człowiek w teatrze życia codziennego, o którym pisał Erving Goffman. Na targu i ja i sprzedawcy byliśmy aktorami, a język śląski miał być werbalną formą zagrania tej sceny. Teraz mogę ci opowiedzieć zakończenie tej mojej wczorajszej historii – kot wskoczył mi do łóżka i było po śnie. Przyznaję, bardzo udana inscenizacja w objęciach Morfeusza, bo w rzeczywistości codzienność jeszcze nie zna takiego repertuaru z tego typu dialogami

Przechadzając się dalej po pokoju, jakby podczas wykładu, Sandmann wygłosiła swoją interpretację w kierunku jej interlokutora

— Właśnie tak. Literatura i teatr górnośląski to awangarda rzeczywistości, gdzie język śląski staje się medium sztuki i projekcją jego możliwości. A targ, choć piękny w marzeniach, pozostaje sceną, na której aktorzy jeszcze nie nauczyli się swoich kwestii. Kiedyś naturszczyki miałe je opanowane perfekcyjnie od małego.

Zamyślony Mokrski-Strahl, wodzący wzrokiem za przechadzającą się doktor Sandmann, sparował jej słowa w pełni rzeczowo

— Czyli mamy do czynienia z dychotomią. Z jednej strony Znaniecki w teatrze a z drugiej strony Goffman na targu. Jedno to wizja koturnowej płaszczyzny scenicznej, drugie — spojler codzienności, który zdradza, że język śląski wciąż czeka – jakby to dziwnie nie brzmiało – na swoją renesansową premierę w zwykłym życiu, aby mógł stać ciągle na afiszu.
Sandmann, którą słowa jej kolegi jakby zatrzymały w miejscu, odpowiedziała dopiero po dłuższej chwili
— Tak to by można ująć. A kot, który cię obudził, był jednak największym spojlerem. Zdradził, że górnośląska codzienność jeszcze nie nadąża za kulturą wysoką, ale fakty nigdy nie mają einfach.

dr Stefan Pioskowik – socjolog, politolog, autor szkicōw ô geszichcie Gōrnego Ślōsnka, wierszy a humoresek. Narodzōny w roku 1962 w Katowicach-Janowie, miyszkŏ we Mysłowicach.Stefan Pioskowik

Ilustracja wygenerowana w AI.

Społym budujymy nowo ślōnsko kultura. Je żeś z nami? Spōmōż Wachtyrza

Ôstŏw ôdpowiydź